Zorgt intensere hitte en droogte voor meer bosbranden in België?
13 augustus 2026
Nu het nog een paar dagen droog is, komen we bijna aan het einde van een opmerkelijke droge periode. Een periode waarbij er extra waakzaamheid geboden was in de voor bosbranden kwetsbare gebieden zoals de Kalmthoutse Heide of de Hoge Venen.
Hoewel bos- en natuurbranden vaak worden geassocieerd met Zuid-Europa, Californië of Australië neemt het risico op natuurbranden in België de laatste jaren toe. Door langere droogteperiodes, stijgende temperaturen en de specifieke inrichting van het landschap is een natuurbrand ook in ons land een reëel gevaar geworden.
Langdurige droge periodes in een warmer klimaat
We hebben de laatste decennia te maken met een warmer klimaat waarbij éénzelfde weertype langer duurt. Dat komt omdat hogedrukgebieden én lagedrukgebieden trager van west naar oost bewegen. Het betekent dat het langer droog is, maar ook langer regenachtig blijft met soms overvloedige neerslag, zoals in het oostelijke deel van België in juli 2021. Het overlopen van de stuwdam van Gileppe was overigens het gevolg van het feit dat men zoveel mogelijk water wilde bijhouden om aan een volgende droogte het hoofd te bieden.
Door het frequenter voorkomen van droogteperiodes in de lente en de zomer, droogt vegetatie sneller uit, wat leidt tot een hoge ophoping van ontvlambaar materiaal op de bodem. Omdat natuurgebieden in België sterk versnipperd over het land liggen en ingesloten liggen tussen woonwijken, industrieterreinen en drukke wegen, kan een natuurbrand al snel een bedreiging vormen voor infrastructuur en woningen. De overgrote meerderheid van de natuurbranden in ons land ontstaat door menselijk handelen — meestal door onvoorzichtigheid, zoals weggegooide peuken, glasafval of soms door werkzaamheden.
Kwetsbare regio's
De zandgronden van de Kempische Kalmthoutse Heide met heide en dennenbossen drogen razendsnel uit. Buiten deze dennen en een handvol berken groeit er niet zo heel veel op deze schrale grond. Deze dennen zijn massaal geplant om te dienen voor de houtproductie. Een menselijke ingreep met monocultuur die bijvoorbeeld afgelopen juli de Gironde nabij Bordeaux ook gedeeltelijk de oorzaak was van deze grote bosbranden.
De afgevallen naaldlaag op de bodem verteert extreem langzaam, droogt snel uit en vormt een dikke, zeer ontvlambare strooisellaag. In mei 2011 vond zo op de Kalmthoutse Heide één van de grootste natuurbranden uit de Vlaamse geschiedenis plaats, waarbij ruim 450 hectare natuur verloren ging. Ter vergelijking, in de Gironde gingen er bijna 45 000 ha in de vlammen op!
Het unieke veengebied van de Hoge Venen is bij droogte uiterst brandbaar. In datzelfde jaar als de brand in de Kempen woedde er een hevige brand die meer dan 1.300 hectare verwoestte. Bij het schrijven was de brand nog niet ontstaan. Actuele informatie vind je hier.
Andere kwetsbare gebieden zijn de miilitaire domeinen zoals bijvoorbeeld het Groot Schietveld in Brecht of Leopoldsburg, waar schietoefeningen tijdens droge periodes al meerdere keren grote heidebranden triggerde.
Preventie
Om het risico op bosbranden te beheersen, hanteren de overheden en hulpdiensten verschillende maatregelen. Het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) monitort de bodemvochtigheid en geeft kleurcodes uit. Bij Code Oranje of Rood worden brandtorens bemand, geldt een rook- en vuurverbod en rukt de brandweer bij meldingen automatisch versterkt uit. Bij grote natuurbranden op de grens werken Belgische en Nederlandse korpsen overigens nauw samen met gespecialiseerde bosbrandweervoertuigen en blushelikopters.
Omvorming van naaldbos naar gemengd loofbos
Men zet massaal in op de omvorming van grote, eentonige percelen met dennen en sparren naar inheemse loofbomen, zoals eik, berk en linde. Bladval verteert sneller, houdt veel meer vocht vast en vat aanzienlijk minder snel vlam dan een zeer droge naaldlaag. Het huidige bosbeheer heeft een rechtstreekse en hele grote invloed op de hoeveelheid en de aard van het brandbare materiaal op de bosbodem. Waar men vroeger bosbeheer vooral richtte op snelle houtproductie, focust het moderne bosbeheer -zeker in kwetsbare regio's zoals de Kempische heide - juist op klimaatbestendigheid en brandpreventie.
Creëren van brandgangen en 'groene barrières'
Langs wegen, bosranden en boswegen plant men bewust zones aan met moeilijk brandbare loofboomsoorten, zoals kastanje of beuk. Deze fungeren als een natuurlijke 'stopsignaal' voor een eventuele bodembrand.
In extreem gevaarlijke zones - zoals de heidegebieden - zet men bijvoorbeeld schapen of runderen in of wordt er gemaaid om de ophoping van het pijpestrootje tegen te gaan.
Vocht vasthouden op de bodem
In modern bosbeheer laat men bewust meer dood hout liggen. Hoewel dit op het eerste gezicht 'brandstof' lijkt, werkt vermolmend hout in de praktijk juist als een spons: het houdt enorme hoeveelheden vocht vast en verhoogt de lokale luchtvochtigheid op de bosbodem. Het kadert in de Blue Deal om het water langer vast houden, zodat het minder snel afstroomt naar zee via ons netwerk van rivieren.
Demping van grachten
Door oude afwateringsgrachten in bossen te dempen, blijft het grondwaterpeil in het bos hoger. Een vochtige bodem met een gezonde microstructuur vat véél moeilijker vlam dan een gedraineerde, uitgedroogde bodem.
Structuurvariatie
In plaats van één strakke boomlaag stimuleert men variatie in hoogte, een lagenstructuur met kruidlaag, struiklaag en boomlaag. Dit voorkomt dat een kleine bodembrand via droge, lage takken snel 'doorslaat' naar de kronen van de bomen, wat het gevaarlijkste type bosbrand is: een kroonbrand.
De komende dagen gaat het opnieuw regenen, waardoor het brandgevaar wellicht van Oranje naar Geel gaat. Wel kan dit opnieuw snel opgeschaald worden, als het straks weer droog wordt.
Dirk Hostens
Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl
