Regen helpt bij natuurbrand in de Hoge Venen
17 augustus 2026
De welgekomen regen zorgt voor verlichting, want de bodem en de vegetatie is daardoor vochtiger geworden. Het risico op een verdere uitbreiding van de grote natuurbrand is daarmee afgenomen. Wat zijn de verwachtingen voor de komende uren en dagen?
Welgekomen regen
Toen ik vanochtend wakker werd door de regen, dacht ik meteen aan de regenput, die eindelijk weer eens aangevuld zal worden. Daarna dacht ik aan de Hoge Venen, waar er al het hele weekend een uitputtende veldslag woedt tegen het vuur dat al ruim 3000 hectare in as heeft gelegd. In Mont-Rigi ving het KMI vanochtend 4 mm regen in zijn pluviometers op. De neerslag zorgt voor verlichting, want de bodem is daardoor vochtiger geworden. Bovendien is de relatieve luchtvochtigheid toegenomen, waardoor de vegetatie minder snel vuur kan vatten. Het risico op verdere uitbreiding van de grote natuurbrand is daarmee afgenomen.
De brandweer blijft de situatie echter nauwlettend opvolgen en controleert het getroffen gebied op smeulende resten. De regen betekent dus een belangrijke steun in de strijd tegen het vuur, al blijft voorzichtigheid geboden zolang niet overal duidelijk is dat de brand volledig onder controle is, wat blijkbaar nog niet het geval is. Momenteel schuift het vuur nog traag naar het noordoosten op. De grote uitbreiding naar het zuidoosten, waar Sourbrodt ligt, is daarmee wel gestopt. Bovendien staat er minder wind.
Nog geen einde van de brand
Na een bijzonder droge en warme periode - in juli is nauwelijks iets gevallen - is de regen meer dan welkom in het natuurgebied. Toch betekent de regen niet dat het gevaar meteen geweken is. In de Hoge Venen bestaat de bodem grotendeels uit veen, waardoor het vuur zich plaatselijk diep in de bodem kan verspreiden.
De turf, die in een ver verleden ontstaan is door samengedrukte plantenresten, diende vroeger voor de kachels van de omwonenden. Het is immers erg brandbaar, waardoor de bewoners hun huizen goedkoop konden verwarmen in het barre klimaat. Zelfs wanneer de vlammen aan de oppervlakte grotendeels verdwijnen, kunnen ondergrondse brandhaarden nog geruime tijd blijven smeulen en later opnieuw oplaaien. De brandweer moet rekening houden met smeulende veenlagen en moeilijk bereikbare brandhaarden. Internationale hulp blijft dan ook ingezet worden om het vuur verder onder controle te krijgen.
Geluk bij een ongeluk
De weersomslag komt op een cruciaal moment. Waar de voorbije dagen droogte, warmte en wind het vuur verder konden aanwakkeren, zorgen de huidige omstandigheden voor een duidelijke verbetering. In de Hoge Venen ligt het kwik vanmiddag ergens rond 18 graden, dat aanzienlijk lager ligt dan tijdens de recente warme periode. De rest van de namiddag en avond kan er nog een buitje vallen, maar veel zal het niet voorstellen.
Alle ogen zijn nu gericht op morgen, dinsdag, wanneer er een regenzone overtrekt. Het actiefste gedeelte van de frontale neerslagzone mag dan wel ten noorden van ons land liggen, toch zorgt de orografische lift van de heuvels voor een extra duwtje. Daardoor kan er gemakkelijk 5 mm vallen. De wind gaat door het passeren van deze storing wel tijdelijk aanwakkeren, wat dan weer iets minder gunstig is. Woensdag rekenen we op een actieve neerslagzone, waarbij er ruim 10 mm hemelwater kan vallen.
Waarom is de regen niet vroeger gekomen?
Het is een beetje cynisch dat de brand op het einde van de droge periode gekomen is, al is het niet verwonderlijk dat het net op dat moment opflakkerde. Toen de brand op vrijdag startte, was het brandgevaar maximaal omdat het kwik tijdens de namiddag naar 32 graden klom en de wind meestal matig uit het oosten waaide.
De dauwpunten waren erg laag, rond 6 graden, wat overeen komt met een relatieve luchtvochtigheid van 20%. Dat zijn waarden die eerder voorkomen in een woestijnklimaat. De verdorde vegetatie, de turf en de erg brandbare heide en dennen zorgden dan dat bij de minste vonk het hele veengebied op korte tijd in lichterlaaie stond.
Door de aanhoudende veranderlijke wind, de hoge temperaturen en de lage relatieve luchtvochtigheid kon het vuur zich razendsnel verspreiden. Door het uitblijven van de onweersbuien tijdens het afgelopen weekend, was het voor de brandweer ook een huzarenstukje om het vuur onder controle te krijgen.
Hoeveel regen moet er vallen?
De regen is met andere woorden een belangrijke bondgenoot, maar geen garantie dat de brand meteen geblust is. Als het de komende week blijft regenen en de wind zwak blijft, kunnen de omstandigheden voor de hulpdiensten verder verbeteren. Vooral de ontwikkeling van de relatieve luchtvochtigheid, wind en neerslag zal bepalen of de brandhaarden definitief uitdoven.
Uit onderzoek naar smeulende veenbranden blijkt ongeveer het volgende:
- Bij minder dan 4 mm/uur is regen doorgaans onvoldoende om een smeulende veenbrand te doven. Dat is momenteel dus ook het geval.
- Het moet theoretisch ongeveer 5 uur regenen met een intensiteit van 4 mm/u om een ondiepe smeulbrand te doven. In totaal moet er dus minimaal 20 mm regen vallen.
- Bij intense regen kwam de benodigde neerslaghoeveelheid in datzelfde onderzoek uit op ongeveer 13 mm als ondergrens.
- Bij zeer intense regen, ofwel 30 mm/uur duurde het in een laboratorium ongeveer 40 minuten om een smeulbrand in de bovenste veenlaag te doven.
Voor de Hoge Venen betekent dit niet dat 13 mm regen automatisch de volledige brand blust. Het gaat om een theoretisch getal uit laboratoriumonderzoek, waarbij er een beperkte veenlaag is gebruikt. In een echte natuurbrand kunnen de brandhaarden dieper zitten, kan het veen erg droog zijn en kan water oppervlakkig wegstromen. Er zal deze week tientallen millimeters regen moeten vallen om het vuur onder controle te krijgen en nog veel meer om het vuur uiteindelijk te doven. Als we kijken naar de neerslagverwachtingen, zou de brandweer op woensdag al de controle op de natuurbrand kunnen krijgen. Wanneer het vuur helemaal gedoofd zal zijn, blijft koffiedik kijken.
Door Dirk Hostens
Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl
