Voor droogte is Vlaanderen extra kwetsbaar

10 augustus 2026

Rivierpeilen staan erg laag, de droogte houdt aan en Vlaanderen wordt met de neus op de feiten geduwd: waterstress. In dit verhaal kijken we met welke problemen Vlaanderen te kampen heeft in de strijd tegen de droogte.

Dijle nog vrij hoge waterstand

Afgelopen weekend fietste ik langs de Dijle en IJse, twee rivieren in Vlaams-Brabant. Wat me opviel, was dat er - ondanks de droogte - nog zoveel water door de bedding stroomt. Dat vond ik wel bijzonder. Waar komt al dat water vandaan? Blijkbaar komt dat omdat de Dijle en de IJse, alsook de Laan brondebiet hebben. Dat betekent dat het totale watervolume dat door hun bedding stroomt, afkomstig is van water dat uit de grond komt. Uiteraard staat het peil wel een stuk lager dan gewoonlijk en ook als er zware onweders zijn gepasseerd, staat het peil hoger dan normaal. Het grootste deel echter komt uit een bron, die bij de Dijle ontspringt in Houtain-le-Val, een deelgemeente van Genepiën (Genappe) in de provincie Waals-Brabant, op zo'n 145 m hoogte. De drie rivieren vormen de levenslijn van het natuurgebied dat we tegenwoordig de Brabantse Wouden noemen. Dat is, naast de Hoge Kempen, een groot stuk beschermd nationaal park.

Eén van de zijarmen van de Dijle waar er nog genoeg water aanwezig is, dankzij het bufferbekken dat Leuven in samenwerking met de KULeuven in het leven heeft geroepen - Dirk Hostens

Maas recordlaag, ook Schelde lage waterpeilen

Bij de Maas ligt dat helemaal anders. Daar komt het grootste deel van het debiet uit regenwater, een regenrivier dus. Vermits deze rivier heel weinig brondebiet heeft en dus bijna volledig afhankelijk is van het hemelwater, staat ze momenteel erg laag. Ironisch genoeg stond de Maas bijvoorbeeld exact 5 jaar geleden recordhoog (zo'n 5 m boven de norm). Dat was in juli 2021, toen een waterbom voor extreem intense regen zorgde. 

De Schelde heeft ook niet veel brondebiet, maar daar is een deel van hetwaterpeil afkomstig van de getijden van de Noordzee. Door de droogte komt er uiteraard geen zoet regenwater meer bij en wordt de Schelde relatief zouter door het binnenkomen van zeewater. Daardoor wordt het water van de Schelde ook minder gebruikt voor economische doeleinden.

Waterstress in Vlaanderen

Ondanks dat onze regio in de klimaatclassificatie van Köppen niet omschreven wordt als een droog (of aried) klimaat, is het verwonderlijk dat Vlaanderen in waterstress zit. Elk jaar valt er gemiddeld 800 mm in Ukkel, wat voldoende zou moeten zijn om genoeg zoet water per inwoner te krijgen. Toch is er in Vlaanderen minder water ter beschikking per inwoner dan bijvoorbeeld in Spanje of Portugal.

Professor waterbeheer Patrick Willems (KU Leuven) waarschuwt al jaren dat Vlaanderen tot de meest kwetsbare regio’s in Europa behoort als het gaat om droogte en waterschaarste. Volgens internationale studies (zoals die van het World Resources Institute) kampt Vlaanderen met een erg hoge waterstress en staat het zelfs in de top 25 van kwetsbaarste landen ter wereld.  

Waarom Vlaanderen zo kwetsbaar is

Hoewel er gemiddeld voldoende neerslag valt, moet dit water gedeeld worden met veel mensen, mede door de hoge bevolkingsdichtheid en intensieve economie. Hierdoor is de beschikbare hoeveelheid zoetwater per inwoner extreem laag.  

Vlaanderen is bovendien één van de meest verharde regio's van Europa, rond de 16% is bebouwd of verhard. Regenwater krijgt daardoor niet de kans om in de bodem te sijpelen en het grondwater aan te vullen. Het stroomt gewoon direct via riolen af naar zee.

Decennialang was ons waterbeheer ontworpen om overstromingen te vermijden door water zo snel mogelijk af te voeren. Rivieren moesten recht getrokken worden om tot snelle afwatering te komen. Moerassen en natte natuurgebieden werden drooggelegd. Deze vroegere aanpassingen zorgen dat we met de huidige droogte sneller in de problemen komen.  

Geen grote 'aanvoerrivieren'

In tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland dat de Rijn als continue zoetwateraanvoer uit de Alpen heeft, beschikt Vlaanderen voornamelijk over regenrivieren - zoals de Maas en de Schelde - die in droge zomers nauwelijks debiet hebben.  

Gewassen staan er maar troosteloos bij door de nijpende droogte. Boeren zijn genoodzaakt om bij te sproeien, wat hier ook gebeurde in Rotselaar - Dirk Hostens

Impact van klimaatverandering

Het warmer en dus ook droger worden van onze regio versterkt deze structurele problemen. In de zomer houdt hetzelfde weertype steeds langer aan, door stroperige hogedrukgbieden die van geen wijken weten. Dat leidt tot hittegolven en extreme droogte. Als het dan regent, valt de neerslag vaak via hele korte, hevige buien. Het KMI heeft een sterke toename in neerslagintensiteit vastgesteld in zijn laatste klimaatrapport. Zo zijn het aantal dagen waarop 10 mm of meer valt (dagen met intense neerslag dus) significant toegenomen. Tenslotte zorgt een harde, uitgedroogde bodem dat dit water niet snel kan worden opgenomen, waardoor het wegspoelt in plaats van het grondwater aan te vullen.  

Noodzakelijke aanpassingen: Blue deal

Volgens Willems moeten we van een afvoerbeleid naar een 'sponsbeleid': Water moet langer vastgehouden worden door infiltratie. Regenwater moet ter plaatse in de bodem kunnen dringen door massale ontharding, het herstel van de "natte" natuur, zoals vochtige valleien en moerasgebieden en 'slow water'-principes.  

Rechtgetrokken rivieren moeten hun oorspronkelijke meandering terug krijgen. Een hermeandering is een structuurherstel op grotere schaal. Hierdoor wordt de lengte van de rivier groter doordat er meer bochten in komen - vaak door de bedding te vergraven. Het water stroomt hierdoor trager naar de zee en bovendien is er ook meer infiltratie rond de bedding zelf, omdat het water meer tijd heeft om door de bodem te dringen aan de oevers.

Minder verspillen en hergebruiken

Willems werkt mee aan het Vlaamse afwegingskader (o.a. gekoppeld aan de Blue Deal) om bij acute waterschaarste te bepalen wie welk water nog mag gebruiken. Dat kan bijvoorbeeld zijn om drinkwater te laten primeren op recreatie of besproeiing. De kernboodschap van Willems is dat Vlaanderen niet per se een probleem heeft met neerslagtekort op jaarbasis, maar een probleem van opslag en ruimte. In het winterhalfjaar valt er meestal genoeg regen (of sneeuw). We moeten leren om water vast te houden als een spons in plaats van het door te spoelen als een gootsteen. Iets wat de zuidelijke landen, zoals Spanje of Portugal overigens al decennialang goed doen: water bijhouden. We gaan het de komende tijd hard nodig hebben, vooral als je naar de neerslagverwachtingen voor de volgende weken kijkt.

Dirk Hostens

Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl