Waarom beklimmen mensen bergen?

6 november 2026

De bergen hebben een grote aantrekkingskracht op mensen. Vanwaar komt die liefde voor de bergen? Heeft het ruige en extreme karakter iets te maken met die aantrekking, waardoor het leven opnieuw zin heeft?

Fysieke, mentale en spirituele prikkels

De liefde voor bergen en de drang om ze te beklimmen vloeien voort uit een combinatie van fysieke, mentale en spirituele prikkels. Het beklimmen van een berg vraagt doorzettingsvermogen, kracht en focus. Het verleggen van persoonlijke grenzen en het behalen van de top geeft een sterke voldoening en een gevoel van overwinning. Kanttekening is wel dat je, als die overwinning niet wordt gehaald, overmand kunt worden door een gevoel van mislukking. Verplicht moeten terugkeren wanneer je bijna bij de top bent, kan enorm frustrerend zijn. Toch is het net die focus en de juiste inschatting, die levens kunnen redden. De bergen zijn onverbiddelijk en vergeven geen fouten. Daarom kan zo'n overwinning net zo zoet smaken.

Het hooggebergte is ruig en vergeeft geen fouten. Hoe aanlokkelijk de top ook is en binnen handbereik, bij het omslaan van het weer, is terugkeren vaak de beste keuze. Foto: Dirk Hostens

Ontsnapping, rust en verbinding met de natuur

De bergen bieden een weidse, rustige omgeving ver weg van het drukke dagelijkse leven en digitale prikkels. De stilte en de zuiverelucht zorgen voor een mentale helderheid. Bergen dwingen een gevoel van nederigheid en verwondering af. Het ervaren van ruwe elementen, immense hoogtes en panoramische uitzichten geeft mensen het gevoel weer onderdeel te zijn van iets groters. Je voelt je nietig tegenover die hoge toppen, maar ondertussen ook niet nutteloos. Onderweg naar de top vallen sociale status en dagelijkse rollen weg. Dat schept een snelle, hechte band tussen klimmers en wandelaars die samen dezelfde inspanning leveren. Je bent letterlijk, maar ook figuurlijk samen onderweg.

Nimbostratus en stratus fractus met onderin de vallei ook stratus (gelaagde mistwolken). In de bergen ben je vaak "in het weer" en je de wolken, zoals hier, bijna kunt aanraken. Dat geeft een diepe verbondenheid met de natuur. Toch kan die verbondenheid soms ruw verbroken worden, als het plots op lagere hoogte begint te sneeuwen en een terugkeer noodzakelijk is. Foto: Dirk Hostens

Weer extreem veranderlijk

Het weer in de bergen is extreem veranderlijk. Binnen een uur kun je van stralende zon in dichte mist, wind of zelfs hagel terechtkomen. Zeker in de zomer kan het heel snel veranderen doordat in dalende luchtstromen van een onweer koude lucht naar beneden komt. Hierdoor kan de sneeuwgrens bijvoorbeeld tot lagere hoogten komen. Niet zelden gebeurt het dat men onderkoelde toeristen in korte broek en T-shirt van de berg moeten plukken, omdat ze op 2000 m in een sneeuwstorm terechtgekomen waren.

Terwijl het ene moment de lucht er strakblauw uitziet, kan het even later beginnen stormen of sneeuwen. Dat maakt de bergen verraderlijk, maar ook aantrekkelijk. Foto: Dirk Hostens

Zingeving

Die onvoorspelbaarheid spreekt de menselijke avonturiersziel aan. Het getemde, voorspelbare leven in de stad maakt plaats voor de elementen waarin je op je hoede moet zijn. Het trotseren van een gure wind of een plotselinge bui vergroot het gevoel van overwinning op de top. Het lijkt tegenstrijdig, maar net het gevaar van de bergen, maakt dat je meer het gevoel krijgt dat je leeft. Waarom riskeren alpinisten dan anders soms hun leven om de top te bereiken? Net het bereiken van dat doel, zorgt dat het leven meer diepgang krijgt en dus zin heeft. Zeker in tijden waar het (christelijke) geloof een ondergeschikte rol heeft gekregen. Nu goed, de Grieken en Romeinen geloofden ook dat de Goden op de bergen woonden.

Zingeving is misschien wel de diepste kern van waarom mensen de bergen in trekken. Het weer en de ruwe omgeving spelen daar een cruciale rol in: ze halen je genadeloos uit de 'automatische piloot' van het dagelijks leven. In het comfortabele, geconditioneerde stadsleven voel je je lichaam zelden echt en zit je vaker in je hoofd. Je bent bezig met de alledaagse beslommeringen en je probeert alles in het bestaan te beredeneren. Je voelt soms niet meer wat je echt wil. In de bergen — terwijl je longen branden van de ijzige lucht, de wind aan je jas trekt en je spieren verzuren — voel je met elke cel dat je leeft. De elementen dwingen je om voor honderd procent in het huidige moment te zijn.

De Mont Blanc verbergt zich achter de wolken waar wellicht ook Goden wonen, volgens de Romeinen. Zo krijgt de berg tegenwoordig ook een bijzondere plaats in als hoogste berg van Europa (als je het Kaukasusgebergte niet meerekent). Bemerk dat het Mont Blanc-massief haar eigen weer creëert door de oorspronkelijk gelaagde altostratus meer verticaal te maken tot cumulus en altocumulus. Foto: Dirk Hostens

De dramatische schoonheid van de bergen

Wolkenvelden die langs steile rotswanden trekken, een zonsopgang die de gletsjers goud kleurt, of juist een zee van mist (stratus) waar je bovenuit klimt. Het weer zorgt voor unieke, haast onaardse landschappen die fotografen en natuurliefhebbers betoveren. Daarvoor trekken we uiteraard ook de bergen in.

De ondergaande zon in combinatie met de mistflarden die uit de vallei klimmen, zorgen voor een adembenemend schouwspel. Begin november, wanneer het skiseizoen nog niet begonnen is en de zomertoeristen al lang weg zijn, krijgen de bergen een mystieke plaats, ver van het stadsgedruis. Foto: Dirk Hostens

Voor mij zijn de bergen in elk seizoen mooi, maar het mooist zijn ze in het tussenseizoen. De lente is adembenemend met de frisgroene vallei, die sterk contrasteert met de besneeuwde bergtoppen. Prachtig zijn de kleuren in de valleien tijdens de herfst, terwijl de eerste sneeuw al schittert op de hogere toppen. Daarvoor ben ik dit jaar voor het eerst in mijn leven tijdens het najaar de bergen ingetrokken. Ik heb er geen spijt van. De rust die er dan over de bergen hangt, is magisch. De skiërs zijn nog niet aangekomen en de zomertoeristen zijn al lang geleden vertrokken.

De herfst is een prachtige tijd om naar de bergen te trekken. Het contrast tussen de kleuren in de valleien en de besneeuwde bergtoppen is magisch mooi. Foto: Dirk Hostens

Psychologisch contrast: De beloning van de elementen

Het weer fungeert vaak als de ultieme katalysator voor emotie in de bergen. Minder gunstig weer - wind, kou en opkomende regen of sneeuw - dwingt je om volledig in het hier en nu te leven. Je kunt niet piekeren over je werk als je gefocust moet zijn op je ademhaling en je stappen in de koude berglucht. Dit brengt een diepe, mentale rust. Er is weinig dat kan tippen aan het gevoel wanneer je na een bezwete klim door de wolken breekt en op de top wordt getrakteerd op een strakblauwe lucht en een eindeloze zee van wolken onder je. Het weer beloont je geduld en doorzettingsvermogen direct.

Wanneer de elementen om je heen razen en je oog in oog staat met een immens bergmassief, ervaar je hoe klein en nietig je bent. Vreemd genoeg geeft die kleinheid juist zingeving: het bevrijdt je van het idee dat jij het middelpunt van de wereld bent, terwijl het je tegelijkertijd diep verbindt met de natuur. Het trotseren van het bergweer is daardoor geen pure bewijsdrang, maar een zoektocht naar een prikkeling van het bestaan die beneden in de luwte vaak op de achtergrond raakt.

Hoge funfactor

Ten slotte moeten we ook aanstippen dat de bergen niet alleen meer een bestemming zijn voor romantische zielen of rusteloze schrijvers, vermits de bergen veel meer te bieden hebben dan mooie uitzichten. Was het vroeger nog rustig tijdens het zomerseizoen en was de drukte vooral in het winterseizoen te vinden, proberen uitbaters van allerhande attracties de toeristen het hele jaar aan te trekken. Zo kan je - na het nemen van een skilift - duizelingwekkende afdalingen maken met de mountainbike (downhill). Je kan wildwatertochten maken of aan canyoning doen. Zo zorgen de bergen, naast het zoeken naar de kern van het bestaan, voor een hoge funfactor.

De bergen zorgen voor een hoge funfactor, ook al is de sneeuw nog niet echt van hoge kwaliteit. Foto: Dirk Hostens