Opvallend rustig orkaanseizoen door krachtige El Niño
19 augustus 2026
Er is nog maar weinig nieuws gekomen over stormschade aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Het is opvallend stil in de Caraïbische regio en de oostkust van Amerika. Er komen namelijk momenteel nauwelijks orkanen tot ontwikkeling. De krachtige El Niño heeft hier iets mee te maken.
Krachtige El Niño
Waar het Atlantische orkaanseizoen normaal gesproken rond deze tijd op volle toeren begint te draaien, blijft het op de weerkaarten verrassend stil. De teller van tropische stormen en orkanen staat dit jaar aanzienlijk lager dan het langjarige gemiddelde. Een verademing voor de Caraïbische regio en voor de oostkust van Amerika en meteorologisch gezien een interessant fenomeen. Wat is de oorzaak van deze atmosferische pauzeknop? De krachtige El Niño in de tropische Stille Oceaan speelt hierbij een belangrijke rol.
Wat is El Niño en La Niña?
In een normale situatie waaien de passaatwinden van oost naar west over de tropische Stille Oceaan. Daardoor wordt warm oppervlaktewater richting Indonesië en Australië geduwd. Voor de kust van Peru en Ecuador komt daardoor juist koud, voedselrijk diepzeewater omhoog: de zogenaamde upwelling. Dat koude water en de overheersende atmosferische circulatie hangen samen met het droge klimaat aan de kust van Peru.
La Niña versterkt deze normale situatie: de passaatwinden zijn sterker, de opwelling voor Zuid-Amerika neemt toe en het zeewater daar wordt nog kouder.
El Niño is de omgekeerde situatie: de passaatwinden verzwakken, waardoor de warme oppervlaktewateren zich meer oostwaarts over de Stille Oceaan kunnen verspreiden en de opwelling voor Peru en Ecuador sterk afneemt. Daardoor wordt het zeewater daar ongewoon warm.
Bij een El Niño wordt de westkust van Zuid-Amerika dan ook natter dan gewoonlijk, doordat het warme zeewater gemakkelijker verdampt en hevige regenbuien produceert. Aan de andere kant van de Stille Oceaan - nabij Indonesië en Australië - is de weersituatie dan net droger, waardoor er bijvoorbeeld gemakkelijker bosbranden ontstaan. In Indonesië zijn die natuurbranden vaak aangestoken door boeren die een stuk grond willen ontginnen en bij drogere condities kunnen die bosbranden gemakkelijker uit de hand lopen.
Windschering
Hoewel El Niño zich op duizenden kilometers afstand afspeelt in de Stille Oceaan, zijn de mondiale effecten gigantisch. Boven de Atlantische Oceaan zorgt El Niño namelijk voor zand in het raderwerk van de orkaanontwikkeling: de windschering.
Windschering is de verandering van de wind met de hoogte, zowel in richting als in snelheid. Het is een fenomeen dat erg gekend is bij piloten omdat het gevaarlijk kan zijn bij het opstijgen of landen. Boven de oceaan speelt het een rol in het afremmen van de ontwikkeling van tropische stormen.
Een orkaan heeft een verticale, symmetrische structuur nodig om sterker te worden. Meestal is er een duidelijk oog aanwezig in het midden waarrond de onweerswolken symmetrisch ontwikkelen. Een hoge windschering trekt die symmetrische structuur uit elkaar. Het is net de El Niño die de winden op grote hoogte aanwakkert, waardoor de orkanen niet tot een degelijke ontwikkeling kunnen komen. Bij het tegenovergestelde fenomeen, La Niña, neemt de windschering op grote hoogte juist af. Dat verklaart waarom tijdens de jaren met een La Niña vaak meer en krachtigere orkanen voorkomen.
De spelbreker: Hoge zeewatertemperatuur
Voor het ontstaan van orkanen is een belangrijk element nodig, namelijk warm zeewater van minstens 27°C in de bovenste 50 meter van de oceaan. Hoewel de zeewatertemperaturen in delen van de Atlantische Oceaan nog altijd aan de warme kant zijn, is de invloed van El Niño dit jaar zo overheersend dat de windschering wint van de thermische energie. De vraag is nu natuurlijk waar het kantelpunt ligt en welke factor bepalend zal zijn. Als de El Niño nog wat krachtiger wordt, blijft het een rustiger seizoen, maar als de zeewatertemperatuur verder oploopt, kan er toch wat meer activiteit ontstaan.
Verwachting voor het orkaanseizoen
Het hoogseizoen voor Atlantische orkanen loopt meestal van augustus tot eind oktober. Ondanks de remmende werking van El Niño is een enkele krachtige orkaan nooit uitgesloten. Een rustig seizoen betekent immers niet dat er geen gevaar is — maar voorlopig geven de weermodellen zoals het Europese ECMWF geen indicatie voor het ontstaan van een (krachtige) orkaan.
Uitblijven van ex-orkanen boven West-Europa
Wanneer een tropische orkaan vanuit de Caraïben langs de oostkust van Noord-Amerika in noordoostelijke richting trekt, brengt deze enorm veel warme lucht mee en geeft die energie af op noordelijkere breedte. Eens opgenomen in de straalstroom ontstaat er dan een ex-orkaan of ex-tropische frontale depressie, die vaak erg sterk kan uitdiepen. Daardoor krijgen we boven de Atlantische Oceaan een erg sterk windveld. Meestal trekken deze stormen in het najaar verder naar het noordoosten en trekken ze over IJsland of over de noordelijke IJszee. Omdat er minder orkanen worden voorspeld, zullen er ook minder ex-orkanen zijn.
Minder warm en zonnig najaar
Met meer ex-orkanen gaat de straalstroom heviger meanderen. Dit zorgt soms voor krachtige blokkades, waardoor frontale storingen niet gemakkelijk tot Europa doordringen. We kunnen dan rekenen op zonnig en warm najaarsweer, de tegenhanger van de Indian Summer aan de andere kant van de oceaan. Toch zorgen de ex-orkanen voor een minder voorspelbare atmosfeer. Globale weermodellen hebben het nog steeds moeilijk om de impact van die kleine bommen van warme lucht te berekenen. Dat kan soms leiden tot minder nauwkeurige weersverwachtingen.
Met de huidige situatie en minder ex-orkanen blijft de straalstroom veel strakker en stabieler van west naar oost blazen. Het weer wordt daardoor voorspelbaarder, maar ook een stuk kleurlozer. Het gaat dan vaker regenen en de zuidwestenwind wakkert sterk aan. Of het echt zo'n vaart gaat lopen, is echter onzeker. Mogelijk gaan er toch iets meer orkanen ontstaan in september, waardoor de kans op fraai nazomerweer wel weer wat toeneemt.
Door Dirk Hostens
Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl
