menu Lees het weernieuws

In Siberië valt de winter in: wat is het gevolg voor onze winter?

1 oktober 2026

De winter staat voor de deur in Siberië. De komende dagen gaat de koudepool van het noordelijke halfrond de diepvries in. Daarbij valt er de eerste sneeuw en de snelheid van de sneeuwaccumulatie heeft deels invloed op het verloop van de winter in Europa.

Zeer snelle winterinval

Terwijl het in ons land nog zomert, valt de winter in Siberië binnen. Dit weekend gaat er op meerdere plaatsen sneeuw vallen. Dat gebeurt overigens steeds in het begin van oktober. Wat een winterinval in het oosten van Siberië zo extreem maakt, is niet alleen de koude, maar vooral de bizarre snelheid en grote temperatuurval waarmee het winterseizoen zich aankondigt. Het gaat dan meestal van een korte herfst in een paar weken tijd naar diepwinter met zeer strenge vorst. De temperatuur kan dat op korte tijd meer dan 40 graden dalen.

Van korte warme zomer naar diepvries

De Oost-Siberische stad Verchojansk (Werchojansk) heeft één van de meest extreme landklimaten ter wereld. In de korte zomer kan het er soms meer dan 30 °C worden. In juni 2020 werd er zelfs een recordtemperatuur van 38 °C gemeten. Ook begin september van dit jaar werd het nog een paar keer 20 graden. Daarna volgde een korte herfst, waarna de winter nu definitief invalt. Volgende week vriest het 's nachts 20 graden, terwijl het kwik overdag niet boven -10 graden komt.

De Russische Stad Verchojansk kent de koudste winters van het noordelijke halfrond. Foto: Becker0804 via Wikipedia

Verchojansk staat, naast de stad Ojmjakon, bekend als één van de koudste bewoonde plekken op aarde, vaak aangeduid als de "Koudepool van het Noordelijk Halfrond". Tijdens de winter ligt het kwik geregeld tussen -40 en -50 graden. Wanneer het kwik onder -50 graden duikt, moeten de kinderen van de regio niet meer naar school. De regio is zo berucht dat er geregeld YouTubers landen om verslag uit de brengen van de barkoude taferelen. De klassieker is kokend water in de lucht gooien, die dan meteen in poedersneeuw verandert.

Siberische beer of krachtig hogedrukgebied

Het continentale hogedrukgebied vormt zich elk jaar boven het centrale en oostelijke deel van Siberië. De lucht is helder, droog en er staat amper wind. In de herfst koelt de enorme Russiche landmassa razendsnel af doordat het landoppervlak veel sneller warmte verliest dan zee. 

Koude lucht krimpt en wordt zwaar, waardoor de luchtdruk stijgt, soms tot boven de 1080 hPa. Dit gigantische hogedrukgebied fungeert als een soort blokkade die milde, oceanische luchtstromen van de Atlantische of Stille Oceaan duizenden kilometers op afstand houdt.

Thermische inversie: hogerop warmer dan beneden

Meteorologen meten in de winter een extreem sterke temperatuurinversie boven de valleien van Noordoost-Siberië. Normaal gesproken wordt het kouder naarmate je hoger klimt. Bij de winterinval in Verchojansk zinkt de zwaarste, koudste lucht naar de bodem van het dal waarin het stadje ligt. Een stijgende weerballon boven Verchojansk laat vaak zien dat het op 1.000 meter hoogte tot wel 20 graden warmer kan zijn dan aan de grond. Aan de grond vriest het dan wel soms 50 graden.

De rol van de Albedo-feedback

Zodra de eerste sneeuw valt, treedt een versterkend effect op dat in het jargon de albedo-feedback wordt genoemd. Verse sneeuw reflecteert tot wel 80 tot 90% van het schaarse zonlicht. Er wordt daardoor vrijwel geen stralingsenergie meer geabsorbeerd door de bodem, wat de afkoeling in een stroomversnelling brengt.

Buitengewoon lage luchtvochtigheid

Op de weerkaarten en in de grafieken zie je bij zo'n winterinval het dauwpunt - de temperatuur waarop condensatie optreedt - extreem ver dalen. De lucht wordt zo koud dat hij vrijwel geen waterdamp meer kan vasthouden. De relatieve luchtvochtigheid is erg laag, wat resulteert in een kurkdroge, maar scherpe en bijtende kou.

Snelheid sneeuwaccumulatie in oktober

De sneeuwbedekking in Siberië in oktober is één van de belangrijkste vroege 'puzzelstukjes' voor de winterverwachting in Europa. Wanneer in het najaar de sneeuwval in Siberië sneller en uitgebreider verloopt dan normaal, verandert het landoppervlak in een gigantische 'spiegel'.  De verse sneeuw reflecteert het schaarse zonlicht (albedo-effect) en zorgt dat de lucht daarboven extreem snel en diep afkoelt. Omdat ijskoude lucht zwaar is, vormt zich al vroeg in het seizoen een krachtig Siberisch hogedrukgebied. Dit jaar komt de sneeuw overigens later dan vorig jaar, toen er opvallend veel en vroeg sneeuw lag.  


Huidige sneeuwbedekking Momenteel ligt er vooral in de bergen van Siberië sneeuw. De komende dagen gaat hier snel verandering in komen. Bron: ClimateReanalyzer

Druk op de Poolwervel 

De uitbreiding van die koude-en-sneeuwkoepel over Azië creëert golven in de atmosfeer. Deze golven 'beuken' als het ware op de poolwervel - in het Engels Polar Vortex - op zo'n 10 tot 50 kilometer hoogte. Bij een heel snel uitbreidend Siberisch sneeuwdek raakt die poolwervel vaak verstoord, vervormd of kan hij zelfs 'breken'.

Effect voor West-Europa

Wanneer de poolwervel daarboven inklapt of splitst, sijpelt dat effect in de weken daarna - vaak in december of januari - door naar de troposfeer waarin ons weer zich afspeelt. De gebruikelijke westcirculatie met aanvoer van zachte zeelucht vanaf de Atlantische Oceaan wordt dan minder krachtig.  

Nuance 

Een snelle sneeuwbedekking in Siberië verhoogt de kansen op een verstoorde poolwervel en dus op blokkades in Europa. Toch zijn er andere wereldwijde factoren en teleconnecties zoals El Niño of La Niña waarbij dit effect wordt verzwakt of soms versterkt. Het wordt dus afwachten welke invloed de uiterst krachtige El Niño op onze winter gaat hebben. Ook is de vraag of de sneeuwaccumatie snel zal verlopen en of de sneeuwbedekking over Siberië uitgebreid genoeg gaat zijn om een effect te geven op de poolwervel.

Door Dirk Hostens

Foto bovenaan: Colin en Meg

Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl

Tags:

Klimaat