Schaapscheerderskou of zomer?

10 juni 2026

De afgelopen weken was het wisselvallig, maar zeker niet koud. Wat is het verschil tussen de schaapscheerderskou en de Europese moesson? Blijft het fris of komt er toch zomerweer aan?

Schaapscheerderskou

Het is een hele mond vol, schaapscheerderskou, een begrip vanuit de volksweerkunde dat nog steeds springlevend is. De term komt van de tijd dat mensen nog meer naar de lucht keken om het weer te voorspellen en niet naar een weerapp. Boeren vroeger wisten dat er steeds een koelere periode aankwam, na de eerste zomerse dagen in het voorjaar. In ons grillige zeeklimaat kunnen we immers ook soms vaste weerpatronen vinden. Dat wisten de buitenmensen van vroeger nog beter. Schaapscheerders schoren hun schapen tijdens deze koelere en grijze periode. Hun schapen konden dan immers niet verbranden in de krachtige junizon. De zon staat immers bijna op zijn hoogste punt boven de horizon, want we naderen de zonnewende, 21 juni. Niet alleen de boeren profiteren er van. Ook voor de studenten is het koelere weertype een troef om de hersencellen beter te doen werken.

Grondvorst

Ook al komt de schaapscheerderskou niet elk jaar met dezelfde intensiteit voor, toch is het vaak tussen 5 en 20 juni doorgaans wat koeler. Zelfs na een warm en droog voorjaar komt dit voor. Dit jaar bijvoorbeeld verliep april warm en zeer droog. Mei werd zelfs een zeer warme maand met bijna 2 graden boven het langjarige gemiddelde. Terwijl vorst in april en zelfs mei nog heel gewoon is, in juni vriest het op de meeste plekken in Vlaanderen niet meer. Enkel in de Kempen kan er nog een graadje vorst voorkomen en in de Ardennen kan het zelfs nog matig vriezen, met temperaturen van -5 graden of minder. In de Kempen heeft de vorstgevoeligheid te maken met met de snel afkoelende zandgronden, terwijl in de Ardennen de hoogte natuurlijk meespeelt. Nietemin kan het overal in het land nog licht vriezen in de maand juni.  

Noordenwind

De boosdoener van het frissere weer is de nabijheid van de Noordzee. In het voorjaar warmt het water, dat een grote warmtecapaciteit heeft maar traag op. Er is veel zonnewarmte nodig om de zeewatertemperatuur een graad te doen stijgen. De temperatuur van het zeewater ligt in juni rond 13 graden. Er zijn echter jaren geweest dat het kwik van het strandwater slechts 9 graden bedroeg. Aan de andere kant zijn er al zeer warme lentes geweest dat het zeewater bijna 18 graden bedroeg. Dit jaar is het zeewater iets warmer met 14 à 15 graden, dankzij het warme en droge voorjaar. De temperatuur van het water op volle zee is meestal nog een paar graden kouder, dus de lucht erboven ook. Wanneer nu de wind naar het noorden of noordwesten draait, komt die frisse zeelucht naar ons toe en blijft het kwik boven land laag. De Noordzee werkt dus tegen, als het op zomerweer aankomt.

Europese moesson

Toch hebben we dit jaar niet met een typische schaapscheerderskou te maken. In dit geval gaat het eerder om een kleine heropleving van de westcircualtie, ofwel de Europese moesson, waarover we een aantal dagen geleden over geschreven hebben. Terwijl de schaapscheerderskou meestal een saaie, koele en overwegend droge periode is, is de Europese moesson veel boeiender. De zon schijnt dan geregeld, waarbij het soms zelfs klam kan aanvoelen, afgewisseld met flinke buien, al dan niet vergezeld van enkele donderslagen. Hoewel het buiten soms erg fris aanvoelt, zeker in combinatie met de krachtige wind, zijn er ook warmere dagen. Zo werd het afgelopen maandag bijna 23 graden in Ukkel. Vergelijken we even de twee weertypes.

Typisch voor schaapscheerderskou

• Noordenwind, die vaak matig, maar ook soms zwak waait
• Grijze lucht met lage wolkenvelden vanaf de noordzee, stratocumuli in het vakjargon
• Lage temperaturen en zelfs kans op grondvorst
• Meestal droog weer, afgezien van wat motregen

Typisch voor Europese moesson of zomerse westcirculatie zoals we nu beleven

• West- ot zuidwestenwind, die geregeld krachtig waait
• Wisselend bewolkt met vaak flink wat zon , afgewisseld met mooie stapelwolken. Fotogeniek weer!
• Meestal normale temperaturen, want met een zuidwestelijke hoogtestroming is de luchtsoort niet koud
• Vaak erg wisselvallig met soms zware neerslag en onweer.

Zomer? 

Na de jaarlijkse dip verbetert het weer vaak heel snel of soms ook niet. Blijft de straalstroom relatief actief en schuift ie zuidelijker dan gebruikelijk, dan blijft het wisselvallig en vaak fris. Komt er echter een krachtig hogedrukgebied boven onze regio en draait de wind naar het oosten, dan kan de zomer beginnen. Ook nu zien we tekenen van zomerweer op de weerkaart. Vanaf het weekend bouwt er zich een hogedrukgebied op, dat in eerste instantie nog slecht ligt voor warm weer, namelijk ten westen van ons. Dat levert immers een frisse noordwestenwind op. Vanaf volgende week schuift het hogedrukgebied verder naar het oosten, waardoor de wind een continentale hoek kiest en het flink warmer wordt. Onzeker is echter of het echt een aanloop is naar stabiel zomerweer.

Dirk Hostens

Meer interessant nieuws? Lees dan Weerverteller.nl !