Europese moesson

6 juni 2026

Moesson, eerst gebruikt in Brits-Indië voor een weersomslag van heet en droog naar minder heet en nat weer. Een moesson brengt soms dagenlang hevige regens en grote overstromingen. Minder bekend dan de Indische is de Europese moesson, maar de mechanismen zijn vergelijkbaar.

Indische moesson

Begin juni begint het over een groot deel van het Indische vasteland hard te regenen. Ze noemen dat de moesson. Na een verzengende hitte die de Indiërs gedurende een paar maanden moeten uitzweten, komt dan de verlossende regen en daarmee samenhangend ook iets minder warm weer mee. Nu ja, minder warm is natuurlijk relatief, maar tijdens de maanden april en mei kan het kwik gemakkelijk oplopen naar waarden van 40 tot 45 graden. Reken daarbij een hoge luchtvochtigheid en de gevoeltemperatuur kan daarbij ver boven 50 graden uitkomen.

De reden van de weersomslag ligt over het uitgestrekte Siberische continent. In de winter is het er barkoud en ontstaat er een krachtig hogedrukgebied. De noordelijke winden brengen dan droogte mee over een groot deel van het Aziatische continent. Eens de zon hoger komt en de sneeuw over de taïga smelt, verdwijnt dit hogedrukgebied. Het continent warmt op, vooral het zuidelijke Indische deel, en er ontstaat een lagedrukgebied. Dit lagedrukgebied zuigt dan vochtige, warme lucht vanover de Indische Oceaan aan. Het gevolg zijn hevige onweersbuien, die soms honderden liters water per vierkante meter op een dag meebrengen. Aan de voet van de Himalaya valt er soms nog veel meer, mede door het orografische effect, namelijk stijgingsregens. Zo viel er in 1985 ruim 26 000 mm op een jaar in een dorpje niet ver van het dak van de wereld. Dat is 26 meter regen!

Moessonwolken pakken zich zich samen aan de voet van de Himalaya

Europese moesson

Niet zo duizelingwekkende neerslagsommen, maar soortgelijke weersystemen spelen ook mee over Europa. Na de relatieve droge maanden maart en april, komen er vanaf mei en juni soms stevige onweersbuien voor. Hier ook speelt het idee dat het Europese vasteland geleidelijk opwarmt, waardoor er gemakkelijker lagedrukgebieden ontstaan. Het winterse regime met een al dan niet krachtige straalstroom verdwijnt en maakt in het voorjaar plaats voor een slappe straalstroom. Die heeft immers zijn kracht verloren doordat het temperatuursverschil tussen evenaar en noordpool kleiner wordt.

Tegen begin juni gebeurt het dan soms dat de straalstroom, net zoals nu, toch weer tijdelijk aan kracht wint, waardoor de westenwinden opnieuw aanwakkeren. Dit brengt, afgezien van een krachtige wind, ook actieve regenzones mee, waarachter in de onstabiele polaire lucht ook stevige buien, al dan niet met onweer, verscholen zitten. Tegelijkertijd ontwikkelen zich lagedrukgebieden boven het Europese continent, die de motor zijn voor intensere onweersbuien, waardoor er veel regen op korte tijd kan vallen. De eerste week van juni is ondertussen volgens dat patroon verlopen met soms felle regenbuien, die soms interessante wolkenstructuren meehadden. Interessante vraag hierbij is of dit systeem intenser zou kunnen worden in een opwarmend klimaat. Logischerwijs zou dit uiteraard wel kunnen, maar dat moet uiteraard nog verder onderzocht worden. Bij een opwarmend klimaat zouden de polen enerzijds verder opwarmen, waardoor het temperatuursverschil met de evenaar kleiner wordt en dus een zwakkere straalstroom. Daardoor zou dit systeem kunnen wegblijven. Anderzijds zouden de lagedrukgebieden en de bijhorende onweersbuien net intenser kunnen worden in een verder opwarmend klimaat.

Dirk Hostens

Donkere wolken pakken zich samen, net voor een intense regenbui. Deze wolken wolken worden ook wel "whale's mouth" genoemd door hun typische vorm die lijken op een walvismond. Dirk Hostens