Nazomer: over religieuze dagen en over de impact van ex-orkanen
30 augustus 2026
De zomer zit erop, maar de nazomer is een periode waar vele mensen naar uitkijken, vooral na een herfstig einde van de zomer. In de volkswijsheid, maar ook in de religeuze kalender is er alvast een zekerheid van nazomerweer. Ook ex-orkanen spelen een rol in het nazomerweer, al zijn er dit jaar maar bitter weinig orkanen.
September vierde zomermaand?
De nazomer — ook wel oudewijvenzomer genoemd — is elk jaar een periode waar heel wat mensen reikhalzend naar uitkijken. Vooral als het weer zoals nu wissselvalliger en frisser verloopt, zeker na een warme periode, snakken velen terug naar een beetje zon. Nu de meteorologische herfst van start gaat en het 's avonds merkbaar sneller donker wordt, weet de atmosfeer ons nog te verrassen met een heerlijk verlengstuk van het zomerseizoen.
Dat zomerseizoen wordt overigens elk jaar langer. Zo gaan er bijvoorbeeld in Nederland stemmen op om september als vierde zomermaand te nemen. In ons land kregen we een aantal jaren geleden voor het eerst met een landelijke hittegolf te maken. Genoeg redenen om dat misschien ook bij ons in te voeren.
Hoe ontstaat een nazomer?
Voor een nazomer in onze streken hebben we één cruciale speler nodig: een krachtig blokkerend hogedrukgebied. Wanneer een stevige kern van hoge luchtdruk zich nestelt boven Centraal- of Oost-Europa, of een uitloper vormt vanaf de Azoren, gebeuren er een paar dingen tegelijk. Atlantische depressies met hun bijhorende fronten worden met een grote boog rond onze regio gestuurd. Aan de westflank van zo'n hogedrukgebied draait de wind vaak naar het zuiden. Daarmee wordt droge en van oorsprong warme continentale lucht over ons land geblazen.
Sint-Michielszomer: religieus en boerenwijsheid
De traditionele benaming voor nazomerweer is een periode van mooi, zacht en zonnig weer dat optreedt rond 29 september, de feestdag van de aartsengel Michaël, ofwel Sint-Michiel. Het begrip kent zowel een religieuze als volkskundige oorsprong. Vroeger werd de kalender sterk bepaald door kerkelijke feestdagen. Als het rond eind september opvallend mooi weer werd, schreef het volk dat toe aan de gunst van de heilige die op die dag geëerd werd. Op 29 september is dat dus Sint-Michiel.
Sint-Michiel was eeuwenlang een scharnierpunt in het boerenjaar. Op het einde van september of begin oktober moesten de oogsten definitief binnen zijn, veranderden de pachtcontracten van landarbeiders en werd het vee van de weide naar de stal gebracht. Een droge, zonnige periode in die periode was cruciaal om de oogst droog binnen te halen.
Waarom voelt de nazomer zo aangenaam?
Een nazomerse dag in september levert vaak ideaal 'terrasjesweer' op. Bij een stabiel weertype kan het kwik - ondanks de lagere zonnestand - overdag nog vlot richting 25 °C klimmen. Omdat de zon al wat lager staat en de luchtmassa bij dit weertype droger is, voelt het lang niet zo broeierig of benauwd als tijdens een snikhete juli- of augustusdag.
Koele nachten en ochtendmist
Omdat de nachten langer zijn, kan het onder een heldere hemel sterk afkoelen. Dat zorgt in de vroege ochtend regelmatig voor schilderachtige mistbanken of stralingsmist over de velden, die na zonsopkomst snel weer wegbranden. De term 'oudewijvenzomer' heeft zelfs zijn oorsprong in de fijne, zwevende draadjes van jonge spinnen die op zachte, windstille herfstdagen in het zonlicht oplichten.
Invloed van orkanen op ons najaarsweer
Orkanen op de Atlantische Oceaan en nazomerweer in West-Europa lijken duizenden kilometers uit elkaar te liggen, maar ze zijn atmosferisch nauw met elkaar verbonden. Een tropische storm die bij de Cariben of over de Amerikaanse oostkust woedt, kan een week later namelijk de cruciale katalysator zijn voor een zonovergoten nazomer in onze streken.
Effect op de straalstroom
Wanneer een orkaan vanaf de subtropen naar het noordoosten trekt, komt hij boven kouder zeewater terecht en verliest hij zijn tropische kenmerken. Het wordt een ex-tropische storm. De enorme hoeveelheid warme, vochtige lucht en energie die de orkaan meeneemt, wordt opgezogen door de straalstroom.
Door deze injectie van warme lucht krijgt de straalstroom een flinke 'schok'. In plaats van strak van west naar oost te waaien, begint de straalstroom sterk te meanderen. Bij een meander is er een neerwaarte en een opwaartse tak. Wanneer een meander van de straalstroom naar het noorden gericht is, kan die veel warmte naar het noorden pompen: nazomerweer.
Aan de oostzijde van zo'n grote uitstulping of de stijgende tak van de golf, bouwt er zich op grotere hoogte een krachtig hogedrukgebied op. Als de ex-orkaan op de juiste positie ten westen van Europa blijft liggen, 'duwt' hij dit hogedrukgebied recht boven West-Europa vast.
Blokkade
Dit hogedrukgebied werkt als een blokkade, een zogenaamde Omega-blokkade. Regenzones worden ver weggehouden, terwijl aan de oostflank van de ex-orkaan warme, droge lucht uit het zuiden of zuidoosten over onze regio wordt gepompt.
Weinig orkanen
Dit jaar zijn er - dankzij de sterke El Niño - weinig orkanen. Dat zou betekenen dat we weinig nazomerweer kunnen verwachten. Zo simpel is het wellicht niet. Ex-orkanen die boven de Atlantische Oceaan komen, kunnen ook dicht genoeg over West-Europa komen, zodat het weer over onze regio allesbehalve zomers is, maar eerder herfstig is. Het kan dus alle kanten uit.
Als we naar de weerkaarten kijken, dient er zich al een eerste weersverbetering aan op het einde van de week. Het kwik stijgt geleidelijk naar 23 of 24 graden, de wind gaat liggen en de zon komt ruimschoots aan bod. In een opwarmend klimaat hoeven we ons alvast geen zorgen te maken dat er geen zomers weer meer in september zal komen.
Door Dirk Hostens
Foto bovenaan: Julia Kicova
Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl
