Meest voorkomende wolk in West-Europa: stratocumulus
15 juni 2026
Stratocumulus komt veel voor, zeker in West-Europa. Een vochtige Atlantische Oceaan, vaak hogedrukgebieden met een temperatuursinversie doen de rest. Kan deze wolk een antwoord zijn op de klimaatsopwarming?
Psychologie
Mensen zeggen wel eens dat het vaak regent in ons land. Misschien lijkt dat zo, maar dat is niet zo. Het regent zelfs nog geen 10% van de tijd. Dat wil zeggen dat het ruim 90% van de tijd droog is. Waarvan komt dan de perceptie van dat natte, wisselvallige weer in ons land? Eén van de verklaringen, denk ik, is dat het vaak grijs is. Mensen gaan een grijze dag gemakkelijk associeren met slecht weer en dus regen, want uit een grijze hemel valt nu eenmaal soms regen. Tot daar mijn psychologisch inzicht.
Stratocumulus
De boosdoener die onze hemel vaak grijs kleurt, is een wolk die het meest voorkomt in West-Europa, de stratocumulus. Deze wolk ontstaat bijvoorbeeld wanneer een mistveld in een noordwestelijke stroming, ook wel stratus genoemd in het jargon, vanuit de Noordzee naar ons land schuift. Wanneer deze stratus boven land komt, worden ze onderin opgewarmd. Ook van bovenaf komen er gaten in de bewolking. Door de opwarming op het aardoppervlak ontstaat er thermiek waarbij de wolkenvelden een vertikale opbouw krijgen. Ze krijgen daardoor steeds steeds meer het karakter van cumulus-wolken.
Er zit echter, door de nabijheid van een hogedrukgebied, een inversiedeksel op, waardoor de wolk niet goed kan doorgroeien. Hierdoor smeert de bewolking uit en krijgen we ook een horizontale stratiforme component. Vandaar dat er naast cumulus de term strato in voorkomt. Ondanks het feit dat deze wolken vaak voor een grijze dag zorgen, kunnen er in de zomer vaker gaten in gebrand worden door de krachtige zon. De dagen kunnen er dan toch nog vrij vriendelijk uitzien, zoals we vandaag kunnen zien. In het winterhalfjaar echter zorgt dit type bewolking vaak voor een sombere dag.
Droge en saaie wolk
Stratocumuli lijken soms heel dreigend, toch geven ze nooit zware neerslag. Soms gaat het om wat lichte regen of druilerige motregen. Sterker nog, dit type bewolking komt vaker voor bij een stabiel weertype. Het komt meestal voor bij een hogedrukgebied dat vaak ten westen van ons land ligt en waarbij de temperatuursinversie hoog genoeg ligt. Meestal zijn de wolken dan inactief en geven ze droog, maar somber weer. Veel van die somberte hangt dan af van de dikte van de bewolking.
Soms is de statocumuluswolk maar 500 m dik, maar soms loopt die dikte op tot 1000 m of meer. Het is bij de dikkere variant dat er lichte neerslag valt. De wolk bevat enkel waterdruppeltjes, maar in de winter kunnen dit ook ijskristallen zijn. Andere wolken, zoals de regenwolk nimbostratus, bevatten naast vloeibare druppels, ook onderkoelde waterdruppels en ijskristallen. Het is pas als er verschillende aggregatievormen zijn, dat het neerslagproces goed op gang komt. Dat is bij de stratocumulus niet het geval. De wolk krijgt hierdoor soms het etiket dat hij wat saai is.
Klimaatsverandering
Stratocumuli spelen een belangrijke rol in de energiehuishouding van onze planeet. Zo reflecteren ze veel zonlicht. Dat is goed nieuws om de opwarming van de aarde in balans te houden. Door de opwarming verdampt er namelijk meer vocht uit de oceanen. Dit geeft aanleiding tot meer bewolking en ook meer statocumuli in gebieden waar er temperatuursinversie voorkomt, in de nabijheid van (vochtige) hogedrukgebieden.
Uit onderzoek is gebleken dat een paar procent meer stratocumulus-bewolking de globale opwarming voor een groot stuk kan compenseren. Deze laaghangende bewolking reflecteert het invallende zonlicht immers sterk. Daarnaast is het zo dat een warmere aarde meer waterdamp kan bevatten, dus in gasvorm en niet in vloeibare vorm. Daardoor zijn er minder wolken, die de opwarming kunnen compenseren. De onzekerheid zit dus in de vraag welke van de twee het meest doorwegen in het klimaatverhaal. Uit verder onderzoek blijkt dat het laatste meer doorweegt. Door meer opwarming ondering wordt de lage bewolking dunner en kan er toch meer zonlicht het aardoppervlak bereiken. Dat versterkt de opwarming op zijn beurt weer.
Schilders van de Lage Landen
Ondanks het soms wat saaie karakter van de stratocumulus, hebben schilders van de Lage Landen er vaak handig gebruik van gemaakt om de landschappen op te vrolijken. Of beter gezegd meer karakter te geven. Afgezien van hun wat saaie uiterlijk heeft dit type bewolking wel indruk gemaakt op kunstenaars, vanwege hun mooie kleurenschakeringen. De wolk heeft het kleurenpallet van blauwe, grijze en witte tinten. Vele schilders hebben dit dan ook gedurende vele eeuwen perfect op het witte doek vastgelegd. Zouden ze ooit hebben vermoed dat dit type wolk misschien wel het evenwicht van onze planeet terug in balans zou kunnen brengen?
Dirk Hostens
Meer interessant nieuws? Lees dan Weerverteller.nl !
