Zinderende hitte onder hittekoepel

16 juni 2026

De komende dagen wordt het heet. Komt er een hittekoepel of blijft de warmte niet al te lang hangen? Over de grillige straalstroom en de impact van de klimaatsopwarming. De steden zullen dit het hardst voelen.

Op zoek naar verkoeling

Tijdens een periode van verzengende hitte in de Amerikaanse staat Texas liep een dakloze pianist een hotel binnen om verkoeling te zoeken. Hij zette zich aan de piano en begon te spelen. Het ontroerde het personeel en de aanwezige hotelgasten zo diep, dat de man mocht blijven spelen. Sterker nog, de man kon een hotelkamer krijgen zodat hij elke dag kon optreden voor de klanten van het hotel. Het is een verhaal van een aan lager wal geraakte man, die zijn leven terug op de rails kreeg, dankzij de zinderende hitte. Zou er zich de komende dagen ergens in Brussel, Gent of Antwerpen ook zo'n verhaal kunnen afspelen?

Opbouw hitte

Na een wisselvallige en eerder koele periode slaat het weer immers bij ons om. Na de Europese moesson wordt de straalstroom rustig en kan er zich in onze omgeving een hogedrukgebied opbouwen. Ook in Spanje en Portugal was het de laatste tijd wisselvallig en vielen er nog op vele plaatsen onweersbuien, vooral in het midden en noorden. In het zuiden van het Iberisch Schiereiland was dat niet het geval en is het ondertussen gortdroog geworden. Op het einde van de week kan het kwik daar tot mogelijk 45 graden klimmen. Die hitte beweegt verder naar het noorden en bereikt de volgende dagen Frankrijk waar het vooral in het zuiden 40 graden kan worden. Tegen het einde van de week bereikt die hitte ook ons land. Blijft de hitte dan ook door het ontstaan van een hittekoepel?

Hittekoepel

De term hittekoepel is in feite een letterlijke vertaling van het Engelse heatdome. Het werd voor het eerst in de media bekend tijdens de grote hitte over het noordwesten van Amerika in 2021. Ook het verhaal van de man in Texas is er eentje waarbij er over het Midwesten van de VS gedurende lange tijd een hittekoepel hing. De term is eigenlijk niks nieuws, maar oude wijn in nieuwe zakken. In werkelijkheid is de term hittekoepel niets anders dan wat meteorologen ook wel eens blokking noemen. Alleen is deze term algemener en die komt niet alleen voor in de zomer, maar ook in de winter. Een blokking zorgt dat de westelijke stroming wordt geblokkeerd en de lucht in de zomer erg sterk kan opwarmen.

De komende tijd krijgt de zon de hoofdrol - Dirk Hostens

Blokking

Een geblokkeerd weersysteem ontstaat wanneer de straalstroom sterk begint te meanderen. De dalende tak van de straalstroom zorgt voor een uitbraak van koude lucht zuidwaarts. De opstijgende tak zorgt dan weer voor een noordwaartse luchtstroom. In het tweede geval kan er warme lucht vanuit de Sahara en Spanje tot bij ons geraken. Eens de warme lucht over ons land hangt en een hogedrukgebied ontstaat, zit de lucht als het ware gevangen. De zon krijgt vrij spel, want er hangt geen of nauwelijks bewolking door het afhouden van regenzones. Er is ook weinig wind, waardoor koudere lucht in de hogere atmosfeer niet of nauwelijks kan mengen met de onderliggende lagen.

Klimaatverandering

Men weet nog niet goed waarom zo'n blokkering in de atmosfeer ontstaat. Wel zijn er vermoedens dat er, omdat de straalstroom minder actief is geworden, doordat de Noordpool sterk opwarmt, gemakkelijker meanders ontstaan in de straalstroom of de 'luchtrivier'. Dat versterkt de noord-zuid uitwisseling. In de opstijgende tak van de straalstroom kan het kwik in onze gebieden dan ook flink oplopen. In een dergelijke situatie konden we op 25 juli 2019 ruim 40 graden halen, iets wat nog nooit gebeurd was. 

Rossby golven

Er zijn doorgaans 4 tot 6 meanders in de straalstroom te vinden op het noordelijke halfrond, ook wel Rossby golven genoemd. Wetenschappers vermoeden dat die meanders, die traag van het westen naar het oosten bewegen, nog trager gaan bewegen. Vermoedelijk komt dit door de opwarming van de aarde, doordat de snelheid van de straalstroom zelf kleiner wordt, waardoor ook de bochten trager naar het oosten bewegen. Hierdoor blijft hetzelfde weertype langere tijd over een bepaalde plaats, door de langdurigere ligging in de stijgende (heet en droog weer) of dalende tak (koel en droog weer) van de straalstroom.

De straalstroom met de vorming van meanders. In het geval van een sterke straalstroom (a) zijn de meanders nauwelijks aanwezig en is er een sterke west-oost gerichte stroming. Bij een afzwakkende straalstroom (b) worden de meanders groter en kunnen ze zich verder naar het noorden of zuiden verplaatsen. Bij een zeer zwakke straalstroom kunnen er afgesnoerde laagjes ontstaan naar het zuiden (blauw) en zich omega-achtige hogedrukgordels vormen (oranje uitstulpingen naar het noorden).  In de opstijgende tak van de meander wordt het soms zeer warm. Wikipedia

Klimaatadaptatie steden

De grootste uitdaging voor de volgende dagen wordt het trotseren van de hitte in de steden. In tegenstelling tot het platteland zijn steden erg gevoelig aan klimaatsverandering. Steden houden, in tegenstelling tot de meer open gebieden van het platteland, veel meer de hitte vast. De stenen en betonnen constructies houden de warmte immers 's avonds en 's nachts langer vast. Bij normaal weer kan dit eerder een voordeel zijn, gezien je dan langer op een terrasje kan blijven zitten, zonder de trui te hoeven boven te halen. Bij grote hitte zijn er meer nadelen dan voordelen in de stad. Dit kan gaan van slapeloze nachten, over meer aggressie op straat tot een algemene afname van levenskwaliteit of oversterfte van oudere of zwakkere personen. Gelukkig houden stadsontwikkelaars hier rekening mee. In steden maken betonnen ruimtes bijvoorbeeld steeds meer plaats voor groene oases. In de toekomst zal dit wellicht verder uitbreiden, zodat ook de klimaatsopwarming leefbaar blijft.

Dirk Hostens

Meer interessant nieuws? Lees dan Weerverteller.nl !

Wil je graag je foto hier zien staan op het nieuws? Stuur deze dan gerust op via dit formulier of stuur een mail naar meteo-weer@hotmail.com