Zware storm van 7 september 1944
7 september 2026
Terwijl er in Vlissingen, net over de grens in Zeeuws-Vlaanderen, een orkaan woedde, bleef het opvallend rustig in ons land. Hoe onstond deze orkaan? Was het een restant van een orkaan zoals we de laatste tijd wel vaker meemaken in Europa? Of heeft de na-oorlogse periode ermee te maken?
Enige "orkaan" in het zuidwesten van Nederland
De storm van 7 september 1944—die in Vlissingen als enige meteorologische "orkaan" met uurgemiddelde van windkracht 12 in de geschiedenis van de regio werd geregistreerd—trok ook over ons land. Deze krachtige storm verliep echter in België aanzienlijk minder verwoestend dan aan de Nederlandse kust. Met een uurgemiddelde van 122 km/u en rukwinden tot 175 km/u was deze krachige storm bijzonder. Ter vergelijking, de krachtigste windstoot ooit in ons land werd op de luchtmachtbasis in Bevekom waargenomen op 25 januari 1990. Toen zorgde een rukwind van 168 km/u dat het hele gebouw van de Meteo Wing daverde en de ruiten zo hard doorbogen, dat de voorspellers dachtten dat het glas het ging begeven. Ze waren bijna het gebouw uitgevlucht.
Hoe ontstond deze orkaankracht?
Het ontstaan van deze extreem zware wind op een zeer lokale schaal werd veroorzaakt door een combinatie van factoren. Een klein maar snel uitdiepend lagedrukgebied - ook wel rapid cyclogenesis of explosieve cyclogenese genoemd - ontstond boven het zuidwesten van Frankrijk en trok via het Kanaal razendsnel richting het zuidwesten van Nederland. Door een krachtige straalstroom diepte de luchtdruk in het centrum van de depressie in zeer korte tijd extreem diep uit.
Omdat het lagedrukgebied erg klein en compact was, lagen de isobaren - lijnen van gelijke luchtdruk - heel dicht op elkaar. Dit veroorzaakte over een heel korte afstand een gigantisch luchtdrukverschil, wat leidde tot een sterk windveld direct aan de zuidwestzijde van de kern.
Geen restant van een tropische orkaan
Soms wordt gedacht dat de storm een overblijfsel was van een Atlantische tropische orkaan die de oversteek maakte. Historische data van het Amerikaanse National Hurricane Center tonen echter aan dat de Atlantische Oceaan begin september 1944 meteorologisch gezien heel rustig was. Er bevonden zich immers op dat moment geen tropische orkanen op de Oceaan. Het ging dus om een Europese herfststorm die door een zeldzame samenloop van factoren lokaal de magische grens van 12 Beaufort overschreed.
Sting Jet
Modern meteorologisch onderzoek naar soortgelijke compacte stormen suggereert dat bij dit soort depressies een zogeheten sting jet kan ontstaan. Dit is een smalle strook met hoge windsnelheden die vanuit de hogere lagen van de atmosfeer naar beneden daalt en voor een zeer krachtig windveld kan zorgen.
Een aantal indicatoren geven aan dat deze hypothese misschien wel de juiste is. Als we naar de bovenste weerkaarten kijken zien we dat er aan de achterzijde, of westelijke zijde, van het lagedrukgebied koude lucht op enige hoogte zit. Deze koude lucht kon, mede door de sterke onstabiliteit gemakkelijk naar het aardoppervlak dalen. De combinatie van een sterke wind in de bovenlucht met een zeer convectieve omgeving kan de krachtige wind dus veroorzaakt hebben. Doordat de CAPE op de middag in de re-analyse tussen 200 en 500 J/kg moet hebben gelegen, is dit een mogelijke piste.
Daarnaast trok de kern precies zo langs de Zeeuwse kust dat de noordwesterstorm over het open water van de Noordzee vrij spel had, zonder afgeremd te worden door landmassa's, waarna hij vol op de kusten van Zeeuws-Vlaanderen beukte. Eens de wind verder aan land kwam, nam die snel af, waardoor er wellicht in ons land veel lagere windsnelheden waren.
Weinig gegevens in België
In ons land is er bitter weinig terug te vinden van de storm. De oorlog was immers net voorbij en alles was in puin of er heerste een grote chaos. Over storm of over hoge windsnelheden vind ik op de website van het KMI bijvoorbeeld niets terug. Mogelijk dat er in het archief in de kelder van het instituut een aantal gegevens over terug te vinden zijn, maar digitaal wordt er met geen woord over gerept. Ik zou verwachten dat er toch zware windstoten in Knokke, niet ver van Vlissingen, moeten geweest zijn. Zou er dan helemaal geen storm geweest zijn in België, terwijl Vlissingen orkaankracht meldde? Of zou de meting in Vlissingen overdreven geweest zijn door een onnauwkeurige windmeter? Een mogelijkheid is dat die windmeter niet aan de eisen voldeed, iets wat door Weerverteller ook al werd aangehaald in zijn verhaal hierover.
De Bevrijding in volle gang
Een andere verklaring ligt misschien nog meer voor de hand. Op exact die dag, 7 september 1944, bevond België zich in een roes van de Bevrijding. De geallieerden rukten op, staken het Albertkanaal over en bevrijdden steden zoals Ieper, Luik en Roeselare. De bevolking was bezig met de overwinning en de Duitse terugtrekking, waardoor stormschade bijzaak was. Een hoop steden lag immers toch al in puin. Maar misschien was er, zoals hogerop vermeld, helemaal niet veel schade door de storm.
Het kan ook zijn dat er een censuur of een communicatieprobleem was. Door de strijd om de Scheldemonding en de actieve oorlogsituatie gold er immers een streng militaire censuur. Kranten verschenen nauwelijks of berichtten niet over meteorologische omstandigheden, omdat die informatie strategisch nuttig kon zijn voor de vijand. Daarmee blijft het mysterie deels in tact.
Door Dirk Hostens
Een interessante analyse van de orkaan in Vlissingen werd ook door Weerverteller gemaakt, exact een jaar geleden. Dit kan je hier lezen.
