Zonsverduistering 12 augustus: wat is de impact op het weer?

4 augustus 2026

Volgende week mogen we nog eens een grote zonsverduistering meemaken. De laatste is van augustus 1999 geleden. Naast het prachtige visuele schouwspel, gebeurt er ook iets met het weer: De wind gaat liggen, het wordt rustig en kouder en soms verdwijnen de overdag gevomde stapelwolken.

Volgende week woensdag is het zover. De maan gaat dan tegen de avond een tijdje voor de zon. Niet helemaal, want we hebben hier onze regio een bedekking van bijna 90%. Voor een volledige verduistering moet je naar IJsland, het noordoosten van Portugal, het noorden van Spanje of naar de Balearen.

Bij ons is de verduistering zo'n 90% en valt de grootste verduistering 's avonds in, terwijl de zon al in het westen aan het ondergaan is. Het hoogtepunt van de eclips is voorzien om 20.13 uur. De zon is echter de motor van het weer. Kort gesteld: Geen zon, geen weer. Het is dus vrij logisch dat het weer ook verandert bij een verduistering, net zoals het weer anders wordt tijdens de avond of de nacht. We gaan even kijken wat er verandert in het weerpatroon.

Animatie van NASA. De zwarte stip is waar de zonsverduistering volledig is. 

Afkoeling

Het meest logische is dat de temperatuur daalt. Bij een volledige zonsverduistering kan dat, afhankelijk van het weertype en het tijdstip van de dag, verschillende graden zijn. Zo is de temperatuursdaling bij een zonnig en warm weertype op de middag uiteraard groter.  Zo zal de luchttemperatuur bij de eclips van volgende week in bijvoorbeeld Spanje sterker dalen dan in IJsland. In het algemeen zal de luchttemperatuur, als de eclips tijdens de ochtend of avond en bij een bewolkt weertype voorkomt, niet zo veel dalen. 

Niet alleen is bij een bewolkt weertype de zonsverduistering minder spectaculair, ook is de temperatuursdaling veel kleiner. Zo is het bijvoorbeeld in IJsland vaker bewolkt dan in Spanje, dus is de kans op een spectaculaire zonsverduistering daar uiteraard iets minder groot. Toch stelde men bij de studie van de zonsverduistering van 20 maart 2015  een gemiddelde temperatuursdaling vast van gemiddeld bijna 1 graad over meer dan 250 weerstations in de UK, Denemarken en IJsland. De meeste van deze bestudeerde stations lagen dan ook in IJsland.

Wolken verdwijnen 

Omdat de zon (grotendeels) weg is, verdwijnt ook de thermiek of de stijgwinden. Dat is juist de motor voor de stapelwolken. Bij rustig en helder hogedrukweer ontstaan overdag gemakkelijk stapelwolken door thermiek, zelfs in het droge Spanje, waar de stapelwolkjes eerder zijn en een hele hoge basis hebben. Bij een volledige zonsverduistering verdwijnen deze stapelwolken gedeeltelijk of helemaal, net zoals deze 's avonds ook verdwijnen. Omdat de verduistering in Spanje en bij ons uiteraard 's avonds valt, is dat effect wel minder. Er is echter wel iets om aan te stippen. Wanneer er een regenzone voorbijtrekt, gaat dit effect er uiteraard niet zijn, omdat de bewolking dan voortkomt uit een grootschalig weersysteem dat over de Atlantische Oceaan is gevormd.

Wolken smeren uit

Het omgekeerde kan ook gebeuren, namelijk dat wolken gaan uitbreiden. Dat gebeurt wanneer er vrij veel stapelwolken zijn en wanneer de relatieve luchtvochtigheid in de onderste lagen van het hogedrukgebied hoog is. Dan kan het zijn dat de stapelwolken die er zijn, uitsmeren omdat de atmosfeer stabieler wordt. Uiteraard zet dat een domper op het schouwspel. Dat was bijvoorbeeld het geval bij de volledige zonsverduistering in augustus 1999 in het zuiden van ons land en op sommige plaatsen in het noorden van Frankrijk. Ook in Vlaanderen, waar er 98 tot 99% verduistering was, kwam er meer bewolking opzetten. 

Wind neemt af en verandert van richting

Net zoals de wind afneemt tijdens de avond, is dat ook het geval bij een zonsverduistering. De wind gaat 's avonds boven land (minder aan zee) liggen, omdat er een ontkoppling plaatsvindt van de grenslaag - dat is meestal de onderste 1000m - en de hogere luchtlagen. Overdag is er door turbulentie een goede uitwisseling van snelheid tussen deze twee lagen. De onderste luchtlaag neemt dan gedeeltelijk de windsnelheid over van de bovenliggende luchtlaag, waar er doorgaans meer wind staat. 

Tegen de avond koelt het af waardoor er veel minder uitwisseling is en de wind gaat liggen. Ook neemt de wind overdag toe, omdat er een verschil is in opwarming door de zon. Koudere waterpartijen of bossen gaan minder opwarmen dan bijvoorbeeld zandige heidegronden. Hierdoor ontstaat er een luchtdrukverschil, waardoor lucht gaat beginnen bewegen: wind dus. 

Bij een afnemende wind is er ook een verandering te merken in windrichting tegen de wijzers van de klok. Dat komt omdat de corioliskracht minder hard werkt op een lagere windsnelheid, waardoor er een afbuiging naar links is.

Eclipswind

Ook al gaat de wind doorgaans liggen, het omgekeerde gebeurt tijdelijk ook! Dat is enkel het geval bij een volledige zonsverduistering. Net voor de volledige duisternis invalt, is er nog zonlicht en wordt het aardoppervlak opgewarmd. In de maximale schaduw die erop volgt, is de luchtdruk gestegen, doordat de luchtkolom daar is afgekoeld en dus zwaarder is geworden. De wind stroomt dus weg uit dat gebied, waardoor er een wind waait van het maximale schaduwgebied naar het zonnige gebied. Daardoor neemt de wind even kort toe, net voor de volledige eclips, nadat deze weer snel gaat liggen in het duistere gebied.

Het effect werd lang afgedaan als een inbeelding, omdat het fenomeen van een volledige zonsverduistering wel behoorlijk wat emoties kan opwekken. Men had ook weinig metingen in het begin van vorige eeuw en daardoor werd de eclipswind dus in twijfel getrokken, ook al leek de hier boven beschreven theorie heel aannemelijk. 

Dus naast de prachtige visuele indrukken van een zonsverduistering, gebeurt er ook vanalles met de weerselementen, die afhankelijk zijn van de bron, de zon. Of het weer ideaal gaat zijn om de totale eclips te bekijken, lees je hier.

Dirk Hostens

Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl