menu Lees het weernieuws

Waarom staat de nationale luchthaven precies in Zaventem?

6 oktober 2026

Dat internationale vliegtuigen tegenwoordig landen en opstijgen in Zaventem heeft met verschillende factoren te maken. Eén van de redenen is dat de luchthaven minder mistdagen kent dan de andere luchthavens. Dat de luchthaven net daar gebouwd werd, hebben we deels aan de Duitse bezetter te danken.

Mist is grote spelbreker

Vliegtuigen en mist zijn een slechte combinatie. Sterker nog: mist - waarbij het zicht minder dan 1 000 m bedraagt - is voor de luchtvaart nog altijd een grotere spelbreker dan hevige onweersbuien. Soms moeten luchthavens bij dichte mist - met een zichtbaarheid minder dan 200 m - zelfs het luchtruim sluiten en vluchten omleiden naar locaties met beter zicht. Toch zijn sommige luchthavens er opvallend goed tegen bestand. Waar veel regionale luchthavens snel vastlopen, heeft Brussels Airport in Zaventem minder last van mist. En dat hebben we – opmerkelijk genoeg – deels aan de Duitsers te danken.

Wat nevel - met zichbaarheden tussen 1 en 5 km - is op zich ongevaarlijk en vooral erg estetisch. Voor de luchtvaart kunnen zichtbaarheden van minder dan een paar kilometer al hinderlijk zijn. Foto: Dirk Hostens

Waarom werd de luchthaven daar gebouwd?

De site van de luchthaven ligt op een natuurlijk hoogplateau ten noordoosten van Brussel. Een hoogvlakte bood destijds een vrij, open terrein zonder grote natuurlijke obstakels zoals bergen of hoge heuvels rondom de landingsbanen. De locatie lag dicht genoeg bij Brussel om snel bereikbaar te zijn, maar net ver genoeg buiten het toenmalige dichtbebouwde stadscentrum.  

De luchthaven van Zaventem (rechts op foto) ligt 20 tot 30 meter hoger dan de voormalige luchthaven in Haren (links op foto), dat in de (vochtige) Zennevallei lag. Foto: nl-be.topographic-map.com

Er was nog een ander voordeel aan deze plek, die zich op ongeveer 50 meter boven zeeniveau bevindt. Er komt veel minder mist voor dan lager gelegen gebieden. Mist ontstaat voornamelijk wanneer koude, vochtige lucht zich verzamelt in lage valleien en bij rivieren, zoals de Zennevallei in het westen en de Dijlevallei in het oosten. Omdat het vliegveld hoger ligt, 'vloeit' de koudste lucht weg naar de lagere gebieden. Daardoor is het er aanzienlijk minder vaak mistig dan in het dal.  

Wie heeft de luchthaven gebouwd?

De huidige luchthaven is het resultaat van een opmerkelijke historische evolutie. Tijdens de Eerste Wereldoorlog koos de Duitse bezetter het nabijgelegen Haren-Evere uit om een zeppelinloods en militair vliegveld aan te leggen. Dat werd de bakermat van de Belgische luchtvaart.  

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de oorspronkelijke luchthaven van Haren te klein en de landingsbanen waren niet verhard. Tijdens de bezetting besloot de Duitse Luftwaffe een groter, moderner militair vliegveld aan te leggen met drie verharde landingsbanen in een driehoeksvorm op het grondgebied van Melsbroek, Zaventem en Diegem.  

Meteorologische kennis

De Duitse Luftwaffe beschikte in de jaren '30 en '40 over zeer geavanceerde meteorologische diensten, de Deutsche Wetterdienst. Bij de aanleg van permanente militaire vliegvelden werd strak gekeken naar topografie en microklimaat. Het bestaande Belgische vliegveld in Haren lag lager en dichter bij de Zennevallei, waardoor het regelmatig kampte met grondmist en laaghangende bewolking. 

Door uit te wijken naar het hoger gelegen plateau van Melsbroek en Zaventem kon de Luftwaffe de kans op uitval door mist drastisch beperken. Voor militaire operaties - zoals geplande vluchten richting Groot-Brittannië - was constante inzetbaarheid belangrijk. Wellicht was dat niet de hoofdreden waarom de Duitse bezetter het vliegveld daar gebouwd heeft, maar tegenwoordig plukken we er wel de vruchten van.

Mist vanochtend in Melle. Door de vochtige weilanden en de vele rivieren in de omgeving, is het westen van het land gevoeliger aan mist. Ook op de luchthaven van Oostende was het mistig. Door afkoelende zeelucht boven land, kan er op die luchthaven vrij gemakkelijk mist gevormd worden. Webcambeeld van het KMI.

Andere factoren

Naast de gunstige ligging ten opzichte van mist speelden in 1940 drie andere doorslaggevende factoren. Het oude vliegveld van Haren was ingesloten door bebouwing en spoorlijnen. De Luftwaffe had lange, verharde betonbanen nodig voor zware bommenwerpers en snelle jachtvliegtuigen. Het uitgestrekte landbouwgebied op de hoogvlakte bood alle ruimte voor het karakteristieke driehoekige banenstelsel.  Daarnaast lag het dicht bij de administratieve en militaire hoofdkwartieren in de hoofdstad, maar ver genoeg buiten het bereik van directe stadsartillerie.  Tenslotte bood het plateau vrije aanvliegroutes. Om de vliegveiligheid nóg verder te verhogen, lieten de Duitsers in 1943 zelfs de kerktoren van het nabijgelegen Diegem afbreken. 

Na de bezetting

Na de Tweede Wereldoorlog nam de Belgische overheid het terrein over voor burgerluchtvaart. Melsbroek werd aanvankelijk de hoofdluchthaven, maar met het oog op de Wereldtentoonstelling van 1958 (Expo '58) besloot Minister van Verkeerswezen Edward Anseele om een gloednieuw en groter luchthavencomplex te bouwen op het grondgebied van Zaventem. 

Besluit

De Duitse bezetter heeft dus in 1940 de fysieke fundamenten en de locatie voor het huidige banenstelsel gekozen, maar de Belgische overheid heeft het terrein na de oorlog uitgebouwd tot de internationale burgerluchthaven die we vandaag kennen. Dat de verminderde gevoeligheid voor mist meespeelde, was mooi meegenomen, maar de hoofdredenen waarom de Duitsers deze plek in 1940 kozen waren vooral van militaire en operationele oorsprong.  

Door Dirk Hostens

Foto bovenaan: Bernd Dittrich

Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl