Vulkaan Anak Krakatau barst uit in Indonesië: wat zijn de gevolgen?
8 september 2026
In Indonesië is de zoon van de Krakatau uitgebarsten. Dat heeft gevolgen voor lokale luchthavens en de plaatselijke bevolking. Er worden immers grote stofwolken uitgestoten. Wat zijn de gevolgen voor het wereldwijde weer en gaat het hierdoor sterk afkoelen?
Krachtige explosie
Terwijl we in onze streken te maken hebben met licht wisselvallig maar over het algemeen rustig najaarsweer, is het heel wat woeliger aan de andere kant van de wereld. In Indonesië, een groot oost-west uitgestrekt land dat net ten zuiden van de evenaar ligt, is een vulkaan uitgebarsten. Een krachtige explosie stootte in korte tijd een reusachtige hoeveelheid as en gassen tot tientallen kilometers hoogte de atmosfeer in. De schuldige is een kleinere versie van de ooit zo machtige Krakatau, de vulkaan die nog steeds in de weerboeken wordt besproken als één van de grootste vulkanen ooit.
De "Moeder" Krakatau versus het "Kind" Anak
De uitbarsting van de Krakatau in 1883 was een zogeheten ultra-plinische explosie. De magmakamer raakte zo overdrukt dat de hele berg instortte, waardoor zeewater bij het vloeibare magma kwam. Dit veroorzaakte een gigantische stoomexplosie die het eiland verwoestte en megatsunami's op de kusten van Java en Sumatra afstuurde.
Uit de onderwaterkrater die in 1883 achterbleef, rees in 1927 een nieuw vulkaaneilandje op: de Anak Krakatau, de zoon van moeder Krakatau. Deze jonge vulkaan ontlaadt zijn druk veel regelmatiger via kleinere uitbarstingen. Daardoor bouwt de druk zich zelden zo extreem op als in 1883.
De huidige uitbarstingen zijn spectaculair om te zien en vereisen constante waakzaamheid van seismologen, maar qua verwoestende kracht valt de huidige activiteit in het niet bij de historische uitbarsting van 1883.
Impact op de atmosfeer. Hoe werkt dit?
Wanneer een vulkaan met zoveel geweld uitbarst, worden piepkleine stofdeeltjes - aerosolen genoemd - en zwaveldioxide (SO2) diep in de troposfeer uitgestoten. Ze belanden rechtstreeks in de stratosfeer, de laag erboven. De troposfeer is de laag van de atmosfeer waar ons dagelijkse weer plaatsvindt, zoals wolken, regen en wind. Deze laag is turbulent, waardoor deeltjes verticaal kunnen bewegen en dus ook terug op aarde kunnen vallen. Regen wast bovendien asdeeltjes binnen enkele dagen tot weken weer uit. In de stratosfeer echter is er vrijwel geen verticale luchtcirculatie of neerslag. Aerosolen die hier terechtkomen, blijven er maanden tot soms wel jaren zweven en verspreiden zich geleidelijk over de gehele aarde.
Wereldwijde temperatuurdaling op komst?
Zwaveldioxide reageert in de stratosfeer met waterdamp tot microscopisch kleine druppeltjes zwavelzuur. Deze fungeren als een soort spiegel: ze reflecteren een deel van het inkomende zonlicht rechtstreeks terug de ruimte in. Lokaal is er dan sprake van een directe verduistering, een dramatische asregen en een extreme lokale ontregeling van het luchtverkeer, zoals we afgelopen weekend gezien hebben. Acht luchthavens waaronder Jakarta en Singapore waren sterk ontregeld door de aswolken. Als de hoeveelheid uitgestoten zwaveldioxide hoog genoeg blijkt, kan dit de komende 1 tot 2 jaar leiden tot een lichte daling van de wereldwijde gemiddelde temperatuur.
Wat betekent dit concreet voor Europa?
Voor Europa heeft deze uitbarsting geen directe gevaren of grote gevolgen. De aswolk bevindt zich op grote hoogte en zal door de dominante luchtstromingen eerst over de tropen en het zuidelijk halfrond worden uitgewaaierd.
Toch kunnen we de komende maanden wel degelijk effecten merken. Door de verhoogde concentratie deeltjes hoog in de lucht kunnen we in onze gebieden rekenen op extreem kleurrijke en vurige zonsondergangen en -opkomsten, vergelijkbaar met eerdere grote uitbarstingen.
Wel kan bijvoorbeeld de komende winter een beetje kouder verlopen in Europa, maar een hele grote impact zal het niet hebben. Bij grotere uitbarstingen zijn de gevolgen voor de winter of zomer wel groter, zoals bij de uitbarsting van de Tambora in 1815. Vooral Noord-Amerika kreeg toen een erg koele zomer. Het was zo koud in juli dat het met momenten in de noordelijke staten zoals New York en Maine sneeuwde.
Door Dirk Hostens
Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl
