Klimaat: steeds betere wijnen in België
9 augustus 2026
Het steeds warmere klimaat heeft zo zijn voordelen. Belgische wijnen zijn in opmars en zo is er ook een Belgische mousserende wijn, die zich kan meten met de bubbels uit Frankrijk. Toch zijn er ook een aantal risico’s verbonden aan het produceren van “Belgische cava”.
Familiebubbels
Een tijdje geleden kwam er tijdens een familiale aperitief - ben vergeten voor welke gelegenheid al kan het best met Kerstmis geweest zijn - een bijzondere soort bubbels op tafel. Het bleek geen Franse of Spaanse mousserende wijn te zijn. Nieuwsgierig keek ik naar het etiket en zag Château Meerdael staan. Belgische bubbels en dan nog van zo’n 10 km vanwaar ik woon! Met enige fierheid dronk ik ervan en vond het oprecht lekker, ook al ben ik geen echte wijnliefhebber.
Wie dus dacht dat kwaliteitswijn enkel uit de Bourgogne, Bordeaux of het zuiden van Europa komt, heeft het weerbericht én de Belgische wijngaarden van de afgelopen jaren niet gevolgd. Ons klimaat verschuift merkbaar, en dat heeft verrassende gevolgen voor de lokale land- en tuinbouw. Waar ons land historisch gezien te koud en te nat was voor grootschalige wijnbouw, zorgt het warmere klimaat van de afgelopen decennia voor een heuse boom in de Belgische wijnsector. Maar wat zegt de meteorologie hier precies over, en wat betekent dit voor wat er in ons glas terechtkomt?
Toename jaartemperatuur en zonneschijn
De gemiddelde temperatuur in België is sinds de pre-industriële periode met ruim anderhalve graad gestegen. De zomers worden gemiddeld warmer en duren gevoelsmatig langer. Was de gemiddelde zomertemperatuur in de referentieperiode 1961-1990 in Ukkel nog 16,6 graden, dan is die nu gestegen naar 17,9 graden in de periode 1991-2020. Ook registreren we de afgelopen decennia in Ukkel en in de rest van ons land structureel meer zonuren per jaar vergeleken met de vorige referentieperiodes.
Warmtesom op peil
Druiven hebben een minimale warmtesom - het aantal uren boven de 10 graden - nodig om fysiologisch rijp te worden. Dat geldt voor bomen in het algemeen ook trouwens, het is te zeggen dat het groeiseizoen afhankelijk is van die ondergrens van gemiddeld 10 graden. Erboven beginnen ze te groeien en krijgen bladeren. Onder die grens verliezen ze hun bladeren en stoppen ze met groeien.
Waar we vroeger in de categorie 'extreem koel klimaat' vielen, schuiven regio's zoals Limburg, Haspengouw, Heuvelland en de koutergebieden in Vlaanderen en Wallonië steeds vaker op naar een ideaal gematigd-koel klimaat. De meteorologische veranderingen pakken op meerdere vlakken gunstig uit voor onze wijngaarden.
Hogere suikergehaltes en minder scherpe zuren
In het verleden haalden druiven in ons land vaak net niet de optimale rijping. Het resultaat was een te hoge zuurgraad en een dunne smaak. De zomers waren gewoon te koel, vaak grijs en vooral te nat. Door de hogere zomertemperaturen bouwt de druif nu makkelijker natuurlijke suikers op. Dit zorgt voor meer aroma's, meer body en een hoger alcoholpercentage zonder dat de verfrissende balans verloren gaat.
Klassieke druivenrassen slaan aan
Waar Belgische wijnbouwers voorheen voornamelijk waren aangewezen op vroegrijpende, schimmelresistente hybride rassen (zoals Solaris of Johanniter), floreren nu ook klassieke edele rassen. Chardonnay, Pinot Noir, Pinot Gris en Meunier leveren inmiddels schitterende stille én mousserende wijnen op die internationaal in de prijzen vallen.
Mousserende wijnen van topniveau
Onze klimatologische omstandigheden lijken vandaag sterk op die van de Franse Champagne-streek enkele decennia geleden. Het is dan ook geen toeval dat Belgische bubbels (zoals de Cuvée Prestige uit de streek van de Maas of de Haspengouwse schuimwijnen) qua finesse nauwelijks nog onderdoen voor de Franse buren.
Weerextremen blijven een risico
Toch is het klimaatverhaal voor de wijnbouwer niet louter rozengeur en maneschijn. Met de opwarming van het klimaat neemt namelijk ook de wisselvalligheid van het weer toe: vroege knopzetting en nachtvorst. Door zachte lentes beginnen de wijnstokken steeds vroeger uit te lopen.
Als er in april of begin mei nog een late inval van polaire lucht volgt met nachtvorst, kunnen jonge scheuten binnen enkele uren bevriezen. Dat gebeurt immers - ook in een opwarmend klimaat - nog steeds frequent. De IJsheiligen - die half mei vallen - is klassiek zowat de meest late periode in het voorjaar dat er nog (matige) nachtvorst kan voorkomen.
Daarnaast kan de warmere atmosfeer meer waterdamp vasthouden. Dat leidt in de zomer vaker tot lokale, zeer intense onweersbuien met kans op hagelschade of wateroverlast in de wijngaard. Bovendien kan vochtige warmte de ideale voedingsbodem creëren voor valse meeldauw, wat een strakke opvolging van de wijngaard vraagt.
Chardonnay Meerdael
Als we het over Belgische wijnen hebben, dan kan de échte pionier van de Belgische bubbels niet ontbreken! Het zijn namelijk de bubbels waarover ik het bij de inleiding had, over de Chardonnay Meerdael - in Oud-Heverlee - vlak aan het Meerdaalwoud, de trots van de regio. Met het wijndomein gaat het uitstekend, en ze zitten zeker niet stil. Na dertig jaar pionierswerk staan ze stevig op de kaart en zijn ze in ons land een gevestigde waarde. Momenteel zijn hun bubbels uitstekend en kunnen ze wedijveren met de sterke concurrentie uit de buurlanden.
Dertig jaar pionierswerk én stevig op de kaart
Paul Vleminckx en zijn familie plantten al in 1994 de eerste stokken aan. Waar velen toen nog meesmuilend naar Belgische wijn keken, is Chardonnay Meerdael uitgegroeid tot een gevestigde waarde.
Het domein telt ondertussen zo'n 60.000 Chardonnay-wijnranken op 8 hectare en levert jaarlijks tienduizenden flessen kwaliteitsschuimwijn (gemaakt volgens de méthode traditionnelle). Het domein kreeg de officiële Vlaamse erkenning als Traditioneel Streekproduct (VLAM) en werd recent nog verkozen tot laureaat Vriendelijkste Handelaar.
'Bescherming' van het Meerdaalwoud
Het succes van het domein heeft veel te maken met de unieke ligging aan de rand van het Meerdaalwoud ten zuiden én het Heverleebos ten noorden ervan. Het Meerdaalwoud werkt als een natuurlijke bescherming die de wijnranken beschermt tegen extreme rukwinden die in ons land steeds uit het zuidwesten komen. Het Heverleebos ten noorden van het domein beschermt dan weer tegen de ergste nachtvorst. Daarnaast zit in de bodem onder de zandleemlaag op zo'n 3 meter diepte kalk — exact wat de roots van Chardonnay-druiven nodig hebben om de verfijnde, frisse zuren en mineraliteit te ontwikkelen.
Trekker van het BelBul-label
Chardonnay Meerdael staat samen met andere Belgische wijnboeren aan de wieg van BelBul — het kwaliteitslabel dat Belgische mousserende wijn een eigen merkidentiteit geeft tegenover Champagne, Cava en Prosecco.
Kortom: Met het stijgen van de temperaturen én de constante drang naar vernieuwing draait het domein aan de rand van het bos op volle toeren. Zo brengt de klimaatverandering niet alleen kommer en kwel met zich mee. Ze biedt ook kansen en voordelen — toch voor ons, die van oudsher gewend zijn aan een grijs en nat klimaat.
Dirk Hostens
Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl
