Indian summer of toch nazomer? Vanwaar komt de terminologie
6 september 2026
Indian summer nog steeds vaak gebruikt in de media al lijken we over het hoogtepunt heen. De term slaat nog vooral op de nazomer in Noord-Amerika, terwijl nazomer vooral in Europa wordt gebruikt, al dan niet met een heidens of Christelijk tintje. Welke termen gebruiken we zoals in onze contreien?
Wat is het verschil?
De nazomer in Europa is een verzamelnaam voor elke periode in de laat-zomer of het vroege najaar - september en oktober - met droog, zonnig en bovengemiddeld warm weer. De term Indian Summer daarentegen is de specifieke, Noord-Amerikaanse variant van de nazomer. Het slaat op een warmere, zonnige periode die optreedt nadat het voor de eerste keer flink gevroren heeft in de herfst, vooral dan in het noordelijke deel van de VS en Canada.
Waarom spreken we bij ons toch van een Indian Summer?
Bij ons in Europa noemen we een mooie september- of oktoberweek al snel een Indian Summer omdat de term poëtischer klinkt. Toch is de 'echte' versie spectaculairder: in Noord-Amerika vallen de vuurrode en felgele bladeren van de esdoorns samen met een plotselinge, zeer warme zonnige periode net nadat de winter een eerste waarschuwing heeft gegeven, namelijk onder de vorm van de eerste nachtelijke vorst.
In onze streken schuift de herfst meestal veel geleidelijker in elkaar, zonder die extreme temperatuursprongen na een vorstnacht. Dat heeft uiteraard te maken met het feit dat we in onze regio een gematigd zeeklimaat hebben en dat aan de andere kant van de Atlantische Oceaan er een uitgesproken landklimaat heerst, ook aan de kusten door de overheersende aflandige westcirculatie.
Namen gebaseerd op heiligenkalenders
In Europa kent het fenomeen van een warme periode in het najaar een rijke geschiedenis. Afhankelijk van de regio en de specifieke maand waarin het warme weer optreedt, gebruikt men verschillende traditionele volksnamen.
De Sint-Michielszomer is de meest bekende Vlaamse benaming voor mooi weer rond eind september, de feestdag van de heilige Michaël valt op 29 september. De Theresia-zomer verwijst naar mooi najaarsweer rond half oktober, want 15 oktober is de feestdag van Theresia van Ávila in Spanje. Eigenlijk duurt de nazomer half oktober meestal nog wat langer en dan gaat deze naadloos over in de Sint-Lukas-zomer. Dat is een mooie, zonnige periode rond 18 oktober. Tenslotte is er, voordat de winter echt invalt, de Sint-Maartenszomer. Deze heilige wordt gebruikt als de warmte uitzonderlijk laat optreedt, rond half november.
Namen uit omliggende landen
Altweibersommer in Duitsland en Oostenrijk is onze heidense term voor Oudevrouwenzomer. Deze naam verwijst niet naar de leeftijd van mensen, maar naar de fijne draadjes van spinnenrag die in het najaar door de lucht zweven en op wit haar van oude vrouwen lijken.
Veel mensen denken dat dit slaat op oude dames, maar taalkundig zit het anders in elkaar. Het hoogduitse werkwoord "weiben" betekende simpelweg "weven" of "het knopen van spinnenwebben". In de nazomer zweven de lange, zilverachtige draden van jonge baldachinspinnen door de lucht. Door de eeuwen heen raakte het woord weiben in onbruik en werd het in de volksmond geassocieerd met Weiber of vrouwen. Men ging de glinsterende spinnendraden in de ochtendzon zien als de lange, grijze haren van oude vrouwen.
L'été de Saint-Martin in Frankrijk is de Franse variant en l'estate di San Martino is de Italiaanse evenknie van de Sint-Maartenszomer voor zonnige dagen in november. Babje Leto is voor Rusland en Oost-Europa, wat hier ook letterlijk Oudewijvenzomer betekent, wat verwijst naar de rustige periode na de drukke zomersoogst. In Spanje en Portugal spreekt men tot slot van een "tweede lente" ofwel veranillo. Na de verzengende zomerhitte begint het gras door de eerste herfstbuien opnieuw frisgroen.
Groot aantal vrouwennamen in de nazomer
Het grote aantal vrouwennamen of verwijzingen naar vrouwen rond de nazomer - zoals Oudewijvenzomer, het Duitse Altweibersommer of het Slavische Babje Leto - heeft een opvallende mix van taalkundige, natuurkundige en cultuurhistorische oorzaken.
Vaak heeft het te maken met de toen nog agrarische maatschappij waaruit deze termen stammen. In veel Midden- en Oost-Europese culturen hing de naam samen met het boerenleven. De zware zomersoogst op het land—vooral mannenwerk—was voorbij. Tijdens de milde, droge weken in september en oktober kregen de vrouwen de tijd om hun specifieke najaarstaken in de zon uit te voeren: het drogen van vlas en wol, spinnen en het inmaken van groenten. Het was een zeldzame periode van relatieve rust en aangenamer werk voor de vrouwen op het erf.
Meteorologische verklaring
De weerkundige uitleg voor de nazomer of een grotere kans op fraai weer in september, oktober en deels november is dat de luchtdrukgebieden vaak zo liggen op de weerkaart, dat het nog gemakkelijk warm en zonnig kan worden. In het najaar ontstaat er over het midden van Europa een hogedrukgebied. Dat heeft deels te maken met het feit dat de lucht over het continent, dat thermisch sneller reageert op de steeds lagere zonnestand, sterker afkoelt. De zwaardere lucht over het continent geeft aanleiding tot ophoping van lucht waardoor er een hogedrukgebied ontstaat (meestal niet heel krachtig). Boven de Atlantische Oceaan worden frontale depressies dieper en actiever door de grotere temperatuursverschillen tussen de sterk afkoelende Noordpool en de evenaar. Tussen het sterk uitdiepende lagedrukgebied over het westen van Europa en een hogedrukgebied boven Midden-Europa ontstaat er een zuidenwind, die warme en continentale lucht aanvoert. Door de droge lucht zijn er dan uiteraard niet veel wolken. De nazomer is een feit.
De symboliek van de "tweede jeugd"
Een meer poëtische verklaring die in veel volksverhalen terugkomt, is de vergelijking met het menselijk leven. De zomer staat voor de jeugd en de winter voor de ouderdom. Een plotselinge, warme periode vlak voor de kou inzet, werd gezien als een "tweede jeugd"—een kortstondige heropbloei van de mens op latere leeftijd, vlak voordat de gure winter definitief toeslaat.
Door Dirk Hostens
Meer interessant en boeiend weernieuws? Kijk dan op weerverteller.nl
