Einde van de zomer brengt vaak noodweer in Zuid-Europa

24 augustus 2026

Wanneer het najaar eraan komt, begint de straalstroom te veranderen. Dit zorgt voor de uitbraak van soms erg koude lucht in de hogere atmosfeer die ver naar het zuiden stroomt en over de warme Middellandse Zee strijkt, waardoor er felle buien ontstaan: de Cévenol in Frankrijk en de Gota Fría in Spanje.

Cévenol en Gota Fría

Zondvloeden en overstromingen, dikke hagelbollen, onweders met intense bliksemintensiteit en zware rukwinden. Het zijn jaarlijks terugkerende fenomen tegen het einde van de zomer in de regio's rond de Middellandse Zee. In Zuid-Frankrijk noemen ze het de Cévenol en in Spanje staat het bekend als de Gota Fría, maar in feite heeft de hele regio in Zuid-Europa er mee te maken. Waarom precies op het einde van de zomer?

Het warme zeewater van de Middellandse Zee

Tijdens de zomermaanden warmt de Middellandse Zee sterk op. Eind augustus en in september bereikt de zeewatertemperatuur waarden tussen 24°C en 29°C. In extreme gevallen bereikt het kwik 30 graden of meer. Dat is momenteel het geval in de Tyrreense Zee, het zeegebied tussen Italië en Sicilië, waar het kwik lokaal al 30°C gehaald heeft en het wellicht nog wat warmer wordt. Het koelste zeewater vinden we terug in de Golfe du Lion en aan de monding van de Rhône. De Tramontane en de Mistral zijn daar verantwoordelijk voor. Door de sterke aflandige wind wordt het warme zeewater weggeblazen en vervangen door koel opwellend water.

Wat gebeurt er nu met dat warme water? Het verdampt in het najaar sterk, waardoor er veel vocht onder de vorm van waterdamp in de onderste laag van de atmosfeer ontstaat. Dat is een eerste factor voor het voeden van de buien.

Geografisch overzicht van de episode Cévenol. Vochtige lucht verdampt en condenseert in diep vertikaal ontwikkelde wolken over de Middellandse Zee. Onweersbuien trekken dan naar de kusten om boven de heuvels van het Centrale Massief en boven het voorgebergte van de Alpen verder te activeren door orografische stijging. Bron: Wikipedia

Eerste koude polaire lucht uit het noorden

Tegen het einde van de zomer verandert de positie van de straalstroom op het noordelijk halfrond en zakt deze meer naar het zuiden. Dat gebeurt niet geleidelijk, maar vaak abrupt met plotse invallen van koudere polaire lucht uit het noorden. Dat is wanneer de straalstroom sterker begint te meanderen en waar de meanders sterk naar het zuiden inzakken. Vaak snoert deze koude lucht in de hoogte zich af van de hoofdstraalstroom, waardoor er een cut-off-low of koudeput ontstaat.

Wanneer zo'n koudeluchtbel op grote hoogte boven de warme, vochtige lucht van de Middellandse Zee komt te liggen, ontstaat er extreme instabiliteit. De warme lucht wil immers zo snel mogelijk stijgen, koelt af op hoogte en condenseert tot reusachtige onweerswolken.

Topografie versterkt het effect

Gebieden zoals de Spaanse oostkust (Valencia, Catalonië), Zuid-Frankrijk (de Cévennes) en Noord-Italië liggen vlak achter een bergketen (zoals de Pyreneeën, de Alpen of het Iberisch Randgebergte).

Verschillende episodes met zware neerslag in het verleden. Bron: MeteoFrance

Wanneer een zuidoostelijke wind de warme zeelucht tegen de bergen blaast, wordt de lucht gedwongen nóg sneller te stijgen, wat men orografische stijging noemt. Dit leidt tot zogenaamde stationaire buien, die urenlang op exact dezelfde plaats blijven hangen. Zo kunnen er tijdens de periode van de Cévenol extreme neerslaghoeveelheden vallen. Zo viel er in het dorp Mayres ruim 500 mm op een dag tijd. Dat was op 17 oktober 2024. Maar de Cévenol komt niet exclusief in het najaar voor. Als het zeewater van de Middellandse Zee al warm genoeg is en er komt veel koudere polaire lucht vanaf de Atlantische Oceaan - die in juni vaak nog een stuk kouder kan zijn dan in het najaar - krijgen we evengoed explosieve situaties.

Een bekend en dramatisch voorbeeld daarvan was het dorp Draguignan, dat tegen de zuidelijke Alpen ligt. Op een halve dag tijd viel er 420 mm regen en waren er door overstromingen die volgden 22 doden te betreuren. Ter vergelijking: in het oosten van België viel er in de extreem natte maand juli 2021 op twee dagen tijd 270 mm. Toen vielen er ook verschillende doden.

Gevolgen soms desastreus

Bij plotse overstromingen (ook wel flash floods genoemd) kan er binnen enkele uren meer neerslag vallen dan normaal in een halfjaar, soms tot 500 mm zoals tijdens de Cévenol in Frankrijk. Droge rivierbeddingen in Spanje bijvoorbeeld - ramblas of barrancos - veranderen binnen enkele minuten in kolkende modderstromen. Ironisch genoeg houden ze er soms markten, waardoor mensen vaak niet op tijd weggeraken. Dat gebeurt vaak als er in de hoger gelegen bergen een hevige onweersbui valt en de bewoners onderaan de berg vaak niet bewust zijn van het kolkende water dat op hen afkomt.

Enkele jaren geleden bijvoorbeeld kwam er in Valencia enorme hoeveelheden neerslag naar beneden tijdens een Gota Fría, waarbij er 456 mm viel. Door de extreme stijgstromen in de wolken kunnen er ook hagelstenen ter grootte van tennisballen uitgroeien wat er vaak vzorgt dat de straten in geen tijd onder water staan. Momenteel is door het team van Estofex een level 3 - de hoogste niveau - gegeven voor het noordoosten van Spanje en een deel van Zuid-Frankrijk. Estofex bestaat uit een groep van specialisten die kijken hoe zwaar onweders gaan worden in Europa. Door hun expertise helpen ze meteorologen van de nationale diensten, zoals het KMI, om sneller analyses te maken opdat ze meer tijd hebben voor waarschuwingen. Dat de waarschuwingen belangrijk zijn, bewijzen de beelden van de Vuelta, die stopgezet is door de hevige hagel. In Carcassonne is er op verschillende plaatsen een windhoos gespot en wellicht gaan we morgen dinsdag nog meer zwaar weer zien.

YouTube Short van Le Parisien van de windhozen nabij Carcasonne