De Golfstroom verzwakt, maar dreigt hij ook stil te vallen?
9 juni 2026
Waarom is het in Québec zoveel kouder in de winter dan in Parijs? Over de Golfstroom en Amoc, begrippen die verantwoordelijk zijn voor ons mild klimaat. Krijgen we koudere winters én warmere, droge zomers door verandering in de Golfstroom?
Québec en Montréal
Aan de andere kant van de plas, in de provincie Québec, stellen ze zich nooit de vraag of het een koude winter gaat worden. Die komt er gewoon, in tegenstelling tot ons land, waar het altijd koffiedik kijken is wat de winter deze keer gaat geven. Elk jaar vriest er de Labradorzee volledig dicht. Ze gaan er vanaf december voor maanden de diepvries in. Tegen het einde van de winter kan er soms een paar meter sneeuw liggen. Pas vanaf maart, wanneer de zon krachtig genoeg wordt, begint het ijs en de sneeuw te smelten en kijken de bewoners reikhalzend uit naar het zomerseizoen. Winter is daar dus écht winter. Zo heeft het bijvoorbeeld op de Franse zangeres Mylène Farmer, die tijdens haar kindertijd in Montréal woonde, een diepe indruk nagelaten. In een interview zei ze ooit dat ze weinig herinneringen had aan de provincie Québec, behalve dan de eindeloze sneeuwvlaktes. Ook de eerste Franse kolonisten, die in de 16e eeuw in Québec aankwamen, spraken over een onherbergzaam land waar er in de winter pakken sneeuw viel.
Parijs, Brussel en Amsterdam
Parijs, de stad van de eeuwige lente, heeft zijn welvaart deels te danken aan het milde klimaat. Ook Brussel en Amsterdam zijn welvarend dankzij de ijsvrije havens. Hoe komt dat, ondanks het feit dat deze steden op dezelfde breedtegraad, of in het geval van Brussel en Amsterdam, zich nog noordelijker bevinden? De reden is dat onze streken gunstig worden beïnvloed door de Golfstroom. Deze warme zeestroming in de Atlantische Oceaan maakt dat ons klimaat mild is. Sneeuw en ijs zijn eerder uitzondering, dan regel.
Golfstroom, deel van AMOC
De Golfstroom is een term die vroeger vaker gebruikt werd om ons zachte klimaat te verklaren. Onderzoek heeft uitgewezen dat de Golfstroom deel uitmaakt van een groter geheel, AMOC of de Atlantic Meridional Overturning Circulation. De ietwat fantasieloze term AMOC werd in het leven geroepen om het groter geheel aan te duiden. De golfstroom is een warme zeestroming aan het zeeoppervlak die vanuit de Golf van Mexico en het Caraïbische gebied rond Florida vertrekt en naar West-Europa stroomt. Deze stroming wordt vooral aangestuurd door de zuidwestelijke winden, die rond het hogedrukgebied van de Azoren waaien. Het is als het ware de windgedreven component van de AMOC.
Transportband
In de loop van zijn reis naar het noorden geeft de Golfstroom warmte af aan de atmosfeer. Maar er is meer. Eens aangekomen in het poolgebied, rond Spitsbergen en Groenland, koelt het water sterk af en verdampt bovendien. Hierdoor wordt het water niet alleen kouder, maar ook zouter, waardoor het zwaarder wordt. Het water begint de zakken en vloeit diep in de oceaan terug naar het zuiden. Het is als het ware een transportband. Doordat de aarde opwarmt, smelt de ijskap van Groenland echter sneller. Hierdoor komt er meer zoet water op de plaats waar de AMOC naar de diepte zakt. Dit zorgt als het ware voor zand in het radarwerk, want doordat het zeewater zoeter wordt, daalt het minder goed. Hierdoor zou, met een verder opwarmende aarde, de transportband minder goed werken.
Stopt de transportband AMOC?
Over de AMOC zijn onderzoekers vrij zeker dat de windgedreven component, de Golfstroom, zal blijven bestaan. Alleen vermoeden wetenschappers dat de AMOC sterk zal verzwakken. Een ineenstorting van het systeem zit er niet meteen in, al zijn niet alle knappe koppen het daar over eens. De globale klimaatsopwarming, die nu bijna 1,5°C bedraagt, zou al vanaf iets minder dan 2°C voor een omslagpunt kunnen zorgen, waarbij de transportband sterk verzwakt of zelfs stopt. Dat zou grote gevolgen kunnen hebben voor ons klimaat. Algemeen wordt echter aangenomen dat er een opwarming van gemiddeld 4 graden nodig is om tot dat kantelpunt te komen. Sommige extremen in het klimaatmodel geven zelfs tot 8 graden opwarming aan, die nodig is om tot een ineenstorting van de AMOC te komen. Ironisch genoeg zou een afzwakking van de AMOC ervoor zorgen dat er minder warm water naar Groenland stroomt. Hierdoor zou de ijskap van Groenland minder snel smelten en zou er op termijn een nieuw evenwicht worden bereikt.
Gevolgen West-Europa
Een klimaat als Québec zullen we echter, door het afzwakken of stilvallen van de AMOC, niet krijgen. Het oosten van Canada krijgt immers, ondanks de ligging aan de Atlantische Oceaan, winden die doorgaans uit het westen komen. Een westenwind betekent lucht vanover het Amerikaanse continent. Bij ons blijft, ondanks de verzwakking van de AMOC, de wind ook nog steeds uit het westen komen, zij het misschien minder sterk. Dat betekent dat het wel een stuk kouder wordt, maar door het temperende zee-effect zien weterschappers het kwik niet meteen tien graden kelderen. Wel zou het zee-ijs vanuit de regio bij Spitsbergen verder naar het zuiden kunnen zakken, in de koudste winters misschien wel tot de Noordzee. Hierdoor zou het in het voorjaar bijvoorbeeld nog langer koud kunnen blijven, omdat het veel warmte-energie vraagt om het ijs te laten smelten.
Warmere, drogere zomers
Grappig genoeg zouden de zomers, door het afzwakken of stilvallen van de AMOC en het sterk verzwakken van de Golfstroom, net warmer én droger worden. Wellicht zouden de zomers ook wel korter zijn, net omdat het zee-ijs in de Noordzee tijd zou moeten hebben om te smelten. Hierdoor zou de lente veel kouder kunnen verlopen dan nu, vooral omdat de winden in de lente vaak uit het noorden waaien. Doordat de westenwinden in de zomer minder sterk zouden worden, is de invloed van de zee minder, dus zou het ook in West-Europa makkelijker warm kunnen worden. Bovendien zien we dat hogedrukgebieden, mede door een zwakkere en meanderende straalstroom, langer boven een gebied blijven hangen. Dat zou de hitte nog meer in de hand werken, iets dat we de laatste jaren vaker terugzien.
Dirk Hostens
Meer interessant nieuws? Lees dan Weerverteller.nl !
